Zondagse zandtekeningen

André Steegmans is al geruime tijd bezig met traditionele Kempische zandtekeningen, die als een echte volkskunst werden – en nog steeds worden – gestrooid. Hij onderzoekt daarbij ook de verwantschap van de tekeningen met overeenkomstige volksgebruiken in andere culturen in het heden en het verleden. Graag komt hij in contact met andere mensen die onderzoek doen naar zandtekeningen of informatie hebben over dit onderwerp.

Tot aan de Tweede Wereldoorlog strooiden boerinnen op het einde van de week met wit zand mooie figuren op hun vloer. Deze zijn ons bekend als Kempische zandtekeningen, zoals beschreven door Jozef Weyns.

Ook buiten deze streek bestond die traditie. Indische kolams, Afrikaanse lusona en Malekula-zandfiguren zijn gelijkaardige tradities, verwant met historische patronen uit Mesopotamië, Egypte en Iers-Longobardische vlechtbanden. Vanuit de wiskundige wereld bestaat hiervoor belangstelling omwille van het bijzonder mathematische karakter van de tekeningen.

Ze ontstaan namelijk alle volgens onderstaande regels:

tussen de punten van een regelmatig raster wordt
volgens een opeenvolging van meetkundige “richtlijnen”
in één ononderbroken beweging uit de losse hand
één doorlopende lijn (mono-lineair) getekend
die terug komt bij haar begin en zo een sluitende figuur vormt
met gebogen curven, vaak lussen vormend (rond de punten),
en het totaalbeeld is symmetrisch.

Ook huismerk-tekens komen voor die volgens deze procedures uitgevoerd worden. Zoals deze die een grootvader aan zijn kleinkinderen leerde:

In de publicatie ‘Ornament, Symbool & Teken’ (René Smeets) staat een gelijkend teken, dat aantoont dat het wiskundig principe gekend was. Ken je nog dergelijke ‘handtekeningen’ (uit notarisakten, bevolkings-registers)? Neem dan contact op via andresteegmans@gmail.com.

Wie geïnteresseerd is in deze zand- en handtekeningen, kan ook een kijkje op de website traditionelezandtekeningen.yolasite.com. Ook workshops zijn mogelijk.

In 1986 verscheen in het ‘Kempennummer’ van Ons Heem een bijdrage van J. Olyslaegers over de zandtekeningen in de Kempen en hun betekenis. Download een pdf-versie van dit artikel.

Print Friendly, PDF & Email
Geplaatst in Oproepen.