Verfsporen in het Karrenmuseum

Iedere maand plaatsen we een originele heemkundige activiteit ‘in de kijker’. Ook een activiteit van jouw vereniging kan in de kijker komen! We zijn op zoek naar activiteiten die origineel of vernieuwend zijn, of een voorbeeldfunctie kunnen hebben voor andere organisaties. Voldoet jouw activiteit aan die criteria? Stuur dan een verslag en een aantal foto’s naar consulenten@heemkunde-vlaanderen.be, en wie weet staat jouw activiteit volgende maand op onze website.

Deze maand zetten we het Karrenmuseum Essen in de kijker. Nog tot 31 oktober loopt in het museum de openluchttentoonstelling ‘Verfsporen’. Deze tentoonstelling is het resultaat van wetenschappelijk onderzoek naar verflagen op bespannen landbouwvoertuigen uit de 19de en de 20ste eeuw.

In dit onderzoek werden 191 bespannen landbouwvoertuigen opgenomen, hoofdzakelijk afkomstig uit de erfgoedcollecties van het Karrenmuseum Essen, het Openluchtmuseum Bokrijk en het Provinciaal Domein Bulskampveld. De verflagenopbouw van deze voertuigen werd bestudeerd en tientallen coupes werden chemisch geanalyseerd (XRF-analyse, Raman-analyse). Dit onderzoek was uniek door zijn wetenschappelijke benadering van verf op landbouwvoorwerpen.

Kleuren en kleurencombinaties op karren en wagens

De voorkomende kleuren op karren en wagen zijn beperkt tot de onderstaande kleurengroepen. Iedere groep heeft een reeks variaties. Heel vaak komen deze kleuren gecombineerd voor, bijvoorbeeld een groene wagenkast en een bruinrood onderstel. Tegen alle verwachtingen in komen deze kleuren en kleurencombinaties niet streekgebonden voor maar gelijkmatig verspreid voor over heel Vlaanderen. De belangrijkste kleurencombinaties zijn hieronder afgebeeld.

In tegenstelling tot de kleuren en kleurencombinaties zijn de typologische groepen van de onderzochte voertuigen streekgebonden en vertonen ze een sterke relatie met de bodemgesteldheid.

Karren en wagens in de iconografie

“Aangezien het kleurenonderzoek werd uitgevoerd op voertuigen die voornamelijk dateerden uit het begin van de 20ste eeuw, hadden we geen duidelijk beeld of dit kleurgebruik ook zo was in de 19de eeuw en vroeger,” vertelt conservator Marin Menu. “Aan de hand van een reeks verzamelde schilderijen konden we hiervoor een aantal conclusies opstellen. Zo zien we voor 1850 enkel houtkleurige karren. De kleuren en kleurencombinaties die we aantroffen op de voertuigen komen pas op in schilderijen vanaf 1850. We kunnen dan ook aannemen dat boeren en schilders pas geleidelijk aan vanaf 1850 hun karren en wagens beginnen te schilderen. Waarom boeren overgaan tot het schilderen is niet helemaal duidelijk, maar opvallend is wel dat dit samenvalt met het openbloeien van de chemische industrie. Nieuwe kunstmatig gefabriceerd pigmenten worden in grote hoeveelheden op de markt gebracht. Aangezien deze fabrikanten hun pigmenten internationaal verspreiden, treffen we in Vlaanderen ook geen streekgebonden kleuren of kleurencombinaties aan. Het aanbod van pigmenten was identiek in West-Vlaanderen als in de Kempen.”

De wagenmaker

Op nieuw vervaardigde karren en wagens brachten wagenmakers bijna altijd een grijze grondverf aan Af en toe kreeg het onderstel een rode of oranje grondlaag. Met de informatie die de chemische analyse van de verfcoupes opleverde, konden de onderzoekers de volgende ‘pigmentenbak’ samenstellen. Opgelet: niet alle pigmenten kwamen gelijktijdig voor. Hierin is duidelijk een evolutie merkbaar van 1900 tot 1970.

Opvallend in het onderzoek was het voorkomen van chroomgroen. Omwille van degradatie werd deze verflaag in de visuele inspectie steeds waargenomen als een blauwgroene kleur. De chemische analyses toonde aan dat het gaat om chroomgroen, een mengsel van Pruisisch blauw en chroomgeel. Door degradatie van het gele pigment wordt deze verflaag blauwgroenachtig. Chroomgroen was populair op karren tussen 1930 en 1960

Met dank aan conservator Marin Menu voor het verslag en de afbeeldingen. Meer informatie omtrent dit onderzoek vind je terug op de website van het Karrenmuseum. Je kunt ook contact opnemen met het Karrenmuseum Essen vzw, Moerkantsebaan 48, 2910 Essen. Tel. 03/667.73.90.

Het onderzoek werd uitgevoerd in samenwerking met een reeks partners en met steun van de Vlaamse Overheid.

Print Friendly, PDF & Email
Geplaatst in Activiteit in de kijker.