Recensie: Was opa een nazi? Speuren naar het oorlogsverleden

Met het boek Was opa een nazi willen de auteurs meer bieden dan een verslag over de collaboratie in België tijdens de Tweede Wereldoorlog: ze zetten ons op weg om het oorlogsverleden van onze gemeente te onderzoeken.

Weten wat er zich tijdens de Tweede Wereldoorlog afspeelde, is moeilijk om snel te achterhalen. Wie het meemaakte, doet er vaak het zwijgen toe of vertelt een onvolledig of zelfs eigen verhaal. De bronnen zitten verspreid en vertellen niet altijd duidelijk wat we willen weten. En bovendien is alles ook een beetje binnendringen in datgene wat mensen beschouwen als privé. En toch. De oorlog en wat er toen gebeurde op zoveel plaatsen en zoveel mensen, is tot op vandaag nog van belang. Het aantal betrokken personen is heel groot. 400.000 dossiers betreffende collaboratie werden opgemaakt. Zo’n 100.000 burgers kregen na de oorlog ook straf voor het meewerken met de bezetter. Die straffen varieerden wel: verlies van burgerrechten, maar ook gevangenis of terechtstelling. Ook de andere kant, het verzet, was betrokken bij deze dossiers en ook zij hebben terecht vragen bij wat er toen precies gebeurde. Maar hoe ga je dan aan de slag?

Het boek start met het aanreiken van een broodnodig interpretatiekader. De laatste personen die de oorlog bewust beleefden, zijn er nog. Maar toch lijkt het moment er om de geschiedschrijving over de Tweede Wereldoorlog te ontdoen van emotionaliteit die de objectiviteit in de weg staat. Begrijp het niet verkeerd: de oorlog is iets wat in eerste instantie leeft in de harten van mensen. Maar tegelijk is het een vaststelling dat heel wat verhalen gebruik maken van niet altijd zo correcte informatie. Soms gaat men snel voorbij aan fundamentele gegevens of blijft men eindeloos lang steken in details. En toch is de juiste informatie over wat er gebeurde belangrijk. Want hoe schat je een gebeurtenis in zonder rekening te houden met de tijdsgeest, met wat anderen toen deden,… Hoe moet je als amateur-historicus bepaalde juridische aspecten interpreteren? De auteurs pogen in het eerste deel van het boek ons het verhaal van de collaboratie met cijfergegevens uit de doeken te doen. Op die manier kunnen we de lokale verhalen beter begrijpen.

In het tweede deel wordt ingegaan op de verschillende bronnen die van belang zijn voor het schrijven van een verhaal waar de collaboratie bij betrokken is. Deze bronnen zijn verspreid en vandaar dat een overzicht zeker toe te juichen is. De raadpleging is praktisch niet altijd zo eenvoudig, zodat hier meer informatie te vinden is over bijvoorbeeld het adres waar ze bewaard worden. Maar ook de manier waarop we bepaalde bronnen moeten lezen, komt aan bod. Het is belangrijk om te begrijpen waarom men bepaald document is opgemaakt, omdat het ons meteen ook duidelijk kan worden waarom bepaalde informatie is opgenomen of ontbreekt. En misschien nog belangrijker: hoeveel waarde moeten we hechten aan wat we lezen. Misschien ligt daar enig puntje van kritiek: misschien was een boek wel nodig om tot deze stand van zaken te komen. Maar tegelijk kan de informatie in de gids snel verouderd zijn. Wie vandaag goed aan de slag wil gaan, zal ongetwijfeld vroeg of laat dit boek in zijn handen moeten nemen. We kijken uit naar nog boeken die op deze manier een onderwerp behandelen!

Koen Aerts, Dirk Luyten, Bart Willems, Paul Drossens en Pieter Lagrou, Was opa een nazi? Speuren naar het oorlogsverleden (Lannoo 2017).

Meer informatie: https://www.lannoo.be/nl/was-opa-een-nazi

Print Friendly, PDF & Email
Geplaatst in Publicaties.