200 jaar P.J. Verhaghen

Iedere maand plaatsen we een originele heemkundige activiteit ‘in de kijker’. Ook een activiteit van jouw vereniging kan in de kijker komen! We zijn op zoek naar activiteiten die origineel of vernieuwend zijn, of een voorbeeldfunctie kunnen hebben voor andere organisaties. Voldoet jouw activiteit aan die criteria? Stuur dan een verslag en een aantal foto’s naar consulenten@heemkunde-vlaanderen.be, en wie weet staat jouw activiteit volgende maand op onze website.

Deze maand zetten we de Hertogelijke Aarschotse Kring voor Heemkunde (HAKVH) in de kijker. De kring herdenkt in 2011 de 200ste verjaardag van het overlijden van schilder Pieter Jozef Verhaghen (1728-1811). Deze belangrijke kunstenaar met Aarschotse roots wordt dit jaar uitgebreid in de schijnwerpers gezet, met tentoonstellingen, een borstbeeld, een themanummer en een heus wandelpad. Op 5 maart 2011 gaf de heemkundige kring de aftrap voor het P.J. Verhaghen-jaar.

“In 2008, tijdens een planningsvergadering met andere verenigingen van Aarschot, koos de heemkundige kring ervoor zijn 50-jarig jubileum te combineren met de herdenking van de 200ste verjaardag van het overlijden van Pieter Jozef Verhaghen, en er een heus Verhaghenjaar van te maken,” vertelt Johan Van Rensbergen (HAKVH). “Verhaghen wordt algemeen beschouwd als een van de belangrijkste schilders van de 18de eeuw, en hij is in Aarschot geboren!”

Het Oude Land van Aarschot

De herdenking van Verhaghen zou in eerste instantie moeten blijken uit het tijdschrift van de heemkundige kring: ‘Het oude Land van Aarschot’. Elk nummer van 2011 staat in het teken van Verhaghen. Ook de afbeelding op de voorzijde van elk nummer zal hier uitdrukking aan geven: het wapenschild van de Hertog van Arenberg en Aarschot dat sinds 1995 op het kaft staat, moet dit jaar plaats ruimen voor Verhaghen. Het eerste nummer van de huidige jaargang is expliciet een ‘Verhaghen-nummer’, met bijdragen die uitsluitend over Verhaghen handelen.

Bekijk de inhoudstafel van het themanummer (pdf)

Tentoonstelling

“In 1978, bij de 250ste verjaardag van de geboorte van Verhaghen, had de heemkundige kring al een grote, geslaagde tentoonstelling georganiseerd,” vertelt Johan. “Dat zouden we in 2011 opnieuw doen, maar dan nog grootser.” Met het Stedelijk Museum van Aarschot werd een datum afgesproken, en de voorbereidingen konden beginnen.

Al vlug werd echter duidelijk dat ook Leuven “hun schilder” niet vergeten waren: na zijn opleiding was Pieter Jozef immers naar Leuven getrokken, wegens de opdrachten die hij daar kreeg. Hij ontmoette er ook zijn vrouw en vestigde zich daar. De meeste werken en voorbereidende schetsen zijn in Leuven bewaard, zonder dewelke een tentoonstelling eigenlijk niet mogelijk zou zijn. Het was al vlug duidelijk dat het opzet en vooral ook budget van Museum M in Leuven de mogelijkheden van een vrijwilligersvereniging te boven ging.

Het Stedelijk Museum van Aarschot heeft dan de verdere organisatie van de tentoonstelling overgenomen en samen met Museum M en de Abdij van het Park werd besloten een drieluik-tentoonstelling op te zetten. Waar nodig bleef de heemkundige kring echter steun bieden, met onder meer de bijdragen in de catalogus door Jan Gerits, lid en voormalig bestuurslid van de HAKVH en voormalig voorzitter van het Verbond voor Heemkunde. “Jan Gerits wordt algemeen, dus ook onze heemkring, als groot Verhaghen-kenner beschouwd. Hij heeft over Verhaghen al vele bijdragen geleverd in ons tijdschrift.”

Meer info over de tentoonstelling in Aarschot en over de tentoonstelling in Leuven.

Borstbeeld

De HAKVH vroeg de Aarschotse schepen voor cultuur om een borstbeeld van Verhaghen te financieren. In afspraak met de schepen werd voorgesteld de opdracht toe te kennen aan een Aarschotse jonge beeldhouwer. De keuze viel al vlug op Maarten Ceulemans, de leraar beeldhouwen in de Aarschotse Academie.

“Maarten had eerder al een studie gemaakt rond Verhaghen, en wij bezorgden hem alle afbeeldingen van (zelf-)portretten en beelden waarover we beschikten. Bij een bezoek aan het atelier om de klei-versie van het beeld te beoordelen, was onze conclusie al snel dat dit een zeer geslaagd initiatief was. We adviseerden het stadsbestuur dan ook om de herdenkingszuil van Pieter Jozef Verhaghen uit 1928, die sinds 1958 op het Pieter Jozef Verhaghenplein staat, terug naar zijn oorspronkelijke plaats in het stadspark te verhuizen en het nieuwe bronzen beeld op het plein te plaatsen. Wegens de geplande werken in de Stationsomgeving is onthulling van het beeld ter plaatse echter niet mogelijk gebleken. Daarom is het beeld onthuld bij de opening van de tentoonstelling, op de Gasthuissite, onder zeer grote belangstelling.”

Het P.J. Verhaghen-pad

In 1958 coördineerde het toenmalige ‘Comité ter Bevordering van het Vreemdelingenverkeer’ de viering rond 250 jaar geboorte van Verhaghen. Bij die gelegenheid werd een artistieke rustzitbank ontworpen en werd een historische wandeling beschreven door Aarschot, met de klemtoon op de plaatsen die met Verhaghen te maken hebben. Deze beschrijving van de wandeling (A. Paessens, 1958) is echter gedateerd en verwijst naar straten, pleinen, monumenten en gebouwen die ondertussen verdwenen of hernoemd zijn. De HAKVH heeft het dan op zich genomen om een herwerkte beschrijving van de wandeling klaar te maken. In de tekst van 1958 werd voor de historische duiding verwezen naar de ‘Gids van Aarschot’, die ook al lang niet meer verkrijgbaar is.

De heemkring besloot om de beschrijving van de wandeling en de historische duiding in één brochure te verwerken en van illustraties te voorzien. Oude prentkaarten die tonen hoe de plaatsen van de wandeling er vroeger uitzagen, worden afgewisseld met hedendaagse foto’s die bewijzen dat er nog steeds mooie plekjes in de stad te vinden zijn.

De brochure, aangevuld met een wandelplannetje van de Dienst voor Toerisme, stelt de individuele bezoeker-wandelaar in staat om met de nodige historische achtergrond het wandelpad te volgen. Ook de opgenomen figuratieve kaarten uit de 16de en 17de eeuw geven inzicht in de geschiedenis van de locaties op de P.J. Verhaghen-wandeling.

Meer informatie over de wandelbrochure (pdf)

Ter gelegenheid van gouden jubileum van de Hertogelijke Aarschotse Kring voor Heemkunde krijgen alle betalende leden van de kring de brochure gratis. De Aarschotse Dienst voor Toerisme biedt de brochure te koop aan, maar ook bij de HAKVH kan deze bekomen worden.

Met dank aan Johan Van Rensbergen voor het verslag en de foto’s.
Website: http://www.heemkundeaarschot.be

Print Friendly, PDF & Email
Geplaatst in Activiteit in de kijker.