Mijn naam is Semal

Iedere maand plaatsen we een originele heemkundige activiteit ‘in de kijker’. Ook een activiteit van jouw vereniging kan in de kijker komen! We zijn op zoek naar activiteiten die origineel of vernieuwend zijn, of een voorbeeldfunctie kunnen hebben voor andere organisaties. Voldoet jouw activiteit aan die criteria? Stuur dan een verslag en een aantal foto’s naar consulenten@heemkunde-vlaanderen.be, en wie weet staat jouw activiteit volgende maand op onze website.

Deze maand zetten we Heemkring Opwijk-Mazenzele in de kijker. Samen met het kunstenaarscollectief Toer&Taxus buigt de heemkring zich al sinds 2007 over het leven en het oeuvre van de getalenteerde Opwijkse architect Paul Semal. Onlangs werd het erfgoedproject ‘Architect Paul Semal (1891-1975)’ succesvol afgerond.

Van ca. 1925 tot WO II bouwde Paul Semal in Opwijk en omgeving een veelzijdig oeuvre op, aanvankelijk in cottagestijl, later (vanaf ca. 1930) geleidelijk aan in zijn eigen kenmerkende modernistische stijl. Woningen, scholen, een kerk, een melkerij, een bloemmolen…: allemaal gebouwen die vandaag nog opvallend modern ogen door hun soberheid en specifieke vormentaal. Van architect Paul Semal is geen globale archiefcollectie bewaard gebleven. Het opstellen van onder meer een lijst van zijn oeuvre moest dan ook gebeuren, met veel zoekwerk en geduld, aan de hand van toevallige vondsten, erg verspreid archiefmateriaal (bouwaanvragen en ‑vergunningen,…), stijlwaarneming van vermoedelijk realisaties van zijn hand, mondelinge informatie…

De samenwerking tussen het kunstenaarscollectief en de heemkundige kring was niet toevallig. Beide verenigingen hebben sinds vele jaren een bijzondere belangstelling voor het plaatselijk (onroerend) erfgoed, en engageerden zich ook in het verleden al in diverse manifestaties en ieder volgens zijn werkingsvorm, voor het behoud en de herwaardering van het bouwkundig en landschappelijk collectief patrimonium. Zo streefden beide verenigingen de laatste jaren naar een herwaardering en een respectvolle herbestemming van één van de belangrijkste werken van architect Paul Semal: de vroegere gemeentelijke jongensschool van Opwijk uit 1937.

Kris De Plecker, voorzitter van Toer&Taxus: “Kunstenaars kijken met diep respect en met oprechte interesse naar de realisaties uit het verleden. De vele technieken, stromingen, -ismen, enz… zijn voor hen een gigantische bron aan informatie om hun ideeën en creaties op te baseren. Het is niet aan de kunstenaar te kopiëren, want dan spreekt men van een vakman, een ambachtsman. Een kunstenaar overstijgt het materiaal en het medium door toevoeging van een intellectuele, conceptuele meerwaarde. Het zuivere inventariseren, catalogeren van het verleden behoort tot het domein van de heemkunde. De kunstenaar grijpt terug naar het verleden om artistiek werk te ontwikkelen.”

Zo ging het ook met de voormalige jongensschool van Nijverseel. In 2007 vormde dit modernistische pareltje het uitgangspunt voor een tentoonstelling met werk van verschillende kunstenaars die elk op hun manier en met een eigen beeldtaal de eigenheid van het schooltje, het schoolleven verbeeldden. Naast de artistieke projecten was er tegelijk een didactisch luik over het leven en werk van architect Paul Semal. Plannen, foto’s en aanverwante documenten werden getoond op een zorgvuldige manier, in symbiose met de verschillende kunstwerken. Toeschouwers kwamen op die manier in contact met zowel het artistieke als het didactische, informatieve facet van de tentoonstelling. Deze combinatie werd bijzonder op prijs gesteld. Deze tentoonstelling was ook de aanleiding voor de latere bescherming van de volledige site van het schoolgebouw met bijgebouwen.

Tijdens de Open Monumentendag 2009 werkten Heemkring Opwijk-Mazenzele en kunstenaarscollectief Toer&Taxus een gelijkaardige combinatie uit. Met als thema ‘zorgmonumenten’ stonden toen enkele realisaties van Paul Semal bijzonder in de kijker: de jongensschool van Nijverseel, de Waag (Singel-Kattestraat) en de verbouwing en vergroting in 1928-’30 van de vroegere gemeentelijke jongensschool van Opwijk. Daarnaast werd er in de turnzaal van de voormalige jongensschool een tentoonstelling opgebouwd over het leven en werk van Paul Semal aan de hand van elf tentoonstellingspanelen. Bezoekers kregen aan de hand van gedetailleerde documentatie een inkijk in de verschillende gebouwen en hun respectievelijke functies. Toer&Taxus nam het leven en werk van Paul Semal onder de loep. Een synthesetentoonstelling met realisaties van Paul Semal werd getoond met een selectie van kunstwerken uit de T&T triënnale 2007. Beide tentoonstellingen vulden elkaar aan, met behoud van de eigenheid en specifieke invulling van zowel Heemkring opwijk-Mazenzele als het kunstenaarscollectief Toer&Taxus.

Naast de realisatie van de tentoonstelling en een nieuwe website www.architectpaulsemal.be bestaat het erfgoedproject ‘Paul Semal’ uit een pakket met onder meer een mooie kleurrijke poster (100×70 cm) die de vele aspecten uit het oeuvre van Paul Semal met tekst en beeldmateriaal illustreert. Dit unieke document toont en vertelt op een speelse en tegelijkertijd didactische manier wie Paul Semal was en welke architecturale pareltjes hij realiseerde tijdens zijn relatief korte architectencarrière die liep van rond 1920 tot 1943. Het beeldmateriaal werd door digitale montage- en collagetechnieken bij elkaar geplaatst zodat er een plastische, organische wisselwerking ontstaat tussen de vele kleine details die samen het kleurrijke totaalbeeld vormen. In kleine, overzichtelijke tekstpartijen werden de omliggende beelden gesitueerd en geduid. De talrijke leerlingen van verschillende Opwijkse scholen kregen bij hun bezoek aan de tentoonstelling bij OMDjunior ‘Mijn naam is Semal, architect Paul Semal’ (14-15 sept. 2009) een exemplaar aangeboden.

Verder is er een foto-cd met beelden van het uitgebreid en gevarieerd oeuvre van Paul Semal,  met daarnaast ook onder meer ook talrijke beelden van Open Monumentendag 2009 en OMD-junior in de vroegere jongensschool van Nijverseel. Een afbeelding van elk van de tentoonstellingspanelen staat ook (in hoge resolutie) op de foto-cd, samen met begeleidende teksten. Ook beelden van de kunstwerken van de tentoonstelling uit 2007 staan op de CD. Een derde luik van het pakket is een DVD met een mondelinge getuigenis van zoon Hubert over het leven en werk van zijn vader, architect Paul Semal. De getuigenis is een filmische registratie van een gesprek met hem eind augustus 2009. Hubert Semal spreekt zeer open over zijn vader als architect en als vader. De werkwijze van zijn vader als architect, de finale afkeer van het beroep van architect, zijn vertrek vanuit Opwijk naar Antwerpen en de breuk met wat voorafging… zijn allemaal elementen die zoon Hubert uit eerste hand weet te vertellen. Het werd een verzameling van zowel pijnlijke gebeurtenissen als grappige anekdotes. In die zin is het uniek te noemen dat niet alleen documenten werden bewaard, maar dat dit interview toch een aantal elementen blootlegt die tot voorheen enkel in het geheugen van Hubert een plaats hadden.

Hubert Semal overleed op 11 februari 2010.

Fotogalerij

[nggallery id=6]

Met dank aan Maurice Willockx (Heemkring Opwijk-Mazenzele) en Kris De Plecker (Toer&Taxus) voor het verslag en de foto’s. Website: www.heemkringopwijk.be | www.architectpaulsemal.be

Het pakket (de foto-CD, de DVD en/of de poster) in gelimiteerde oplage is gratis beschikbaar voor geïnteresseerden. Wie belangstelling heeft, kan mailen naar Kris de Plecker, Johan de Bleser of Florent Verberckmoes. Het project rond Paul Semal werd uitgevoerd met de financiële steun van het Forum voor Erfgoedverenigingen en de Vlaamse Overheid.

Print Friendly, PDF & Email
Geplaatst in Activiteit in de kijker.