Landboeken en ommelopers

De provincie Oost-Vlaanderen wil, in samenwerking met het Rijksarchief en de Universiteit Gent, de Oost-Vlaamse landboeken en ommelopers en de bijbehorende kaarten actief opsporen en inventariseren. Daarom doet de provincie een oproep om zoveel mogelijk informatie te bezorgen over deze landboeken en ommelopers. Deze oproep is niet alleen gericht aan gemeenten en geschiedkundige verenigingen maar ook aan particulieren. Want landboeken en landboekkaarten zijn ook in privéarchieven terechtgekomen.

Het is de bedoeling dat de inventarisatie uitmondt in een wetenschappelijke publicatie waarin historici en geografen de talrijke facetten van die boeiende bronnen belichten. Het repertorium van de Oost-Vlaamse landboeken en ommelopers volgt hierop. Een wetenschappelijk colloquium en een bescheiden tentoonstelling worden eveneens voorbereid. De inventaris zal zonder twijfel een handig en bruikbaar instrument zijn voor het lokaal historisch onderzoek, voor studenten, maar ook voor iedere Oost-Vlaming die interesse heeft in de voorgeschiedenis van het perceel dat hij of zij nu bewoont.

Landboeken en ommelopers?

Landboeken en ommelopers kunnen beschouwd worden als de directe voorlopers van het kadaster. Het huidige kadaster zelf is bij de bevolking gekend, al was het maar als basis voor de jaarlijkse belasting. De basisdocumenten van het kadaster geven een gebiedsdekkend overzicht van de vorm, grootte en aard van de percelen en van de eigenaars ervan. Minder bekend is dat in het graafschap Vlaanderen al in de 14de eeuw door de zogenoemde wateringen of waterschappen een gelijkaardige beschrijving van percelen in de polders werd opgesteld. Die documenten zijn gekend als de ommelopers. Vaak hoort bij die ommelopers ook een kaart. Vanaf de 16de eeuw werden in het graafschap Vlaanderen in de meeste gemeenten en parochies de percelen ook opgemeten en beschreven, met vermelding van de eigenaar en de pachter. Die gegevens werden genoteerd in landboeken. Het opmeten gebeurde doorgaans door beëdigde landmeters die het grondgebied in ‘belopen’ opdeelden. Ook bij die landboeken werden vaak prachtige kaarten gemaakt.

Zowel de ommelopers als de landboeken werden voortdurend geactualiseerd en vormden, net als het kadaster nu, uitgelezen informatiebronnen voor het heffen van belastingen. Die documenten en de bijbehorende kaarten bevatten zeer interessante informatie voor de studie van de landbouw- en landschapsgeschiedenis, de economische en sociale geschiedenis, de toponymie, de cartografie, de lokale geschiedenis, de heemkunde en de volkskunde. Ook wie geïnteresseerd is in de geschiedenis van zijn eigen woonplaats zal in de landboeken heel wat boeiende informatie terugvinden.

Oproep

Wie informatie heeft over de landboeken uit een Oost-Vlaamse gemeente of over ommelopers uit de Oost-Vlaamse wateringen, kan dit melden bij de dienst Erfgoed van de Provincie Oost-Vlaanderen op onderstaand adres. Ook over de bijbehorende kaarten is alle info welkom. Soms werden het landboek en de kaart immers gescheiden en werd de kaart bijvoorbeeld als pronkstuk opgehangen in een gemeentehuis.

Provincie Oost-Vlaanderen
dienst Erfgoed
W. Wilsonplein 2, 9000 Gent
contactpersoon: Ignace Van Driessche
e-mail: ignace.van.driessche@oost-vlaanderen.be
tel.: 09/267.72.62

Afbeelding: figuratieve kaart landboek Adegem (Lammeire en Heems, 1765). Bron: adegem.net.

Print Friendly, PDF & Email
Geplaatst in Oproepen.