Gray. De geestelijke vader van Rikske en Fikske

Iedere maand plaatsen we een originele heemkundige activiteit ‘in de kijker’. Ook een activiteit van jouw vereniging kan in de kijker komen! We zijn op zoek naar activiteiten die origineel of vernieuwend zijn, of een voorbeeldfunctie kunnen hebben voor andere organisaties. Voldoet jouw activiteit aan die criteria? Stuur dan een verslag en een aantal foto’s naar consulenten@heemkunde-vlaanderen.be, en wie weet staat jouw activiteit volgende maand op onze website.

Deze maand zetten we de Heemkundige Kring Oostkamp in de kijker. Samen met de gemeente Oostkamp organiseert de heemkring momenteel een tentoonstelling over Gray, de geestelijke vader van Rikske en Fikske. De ingeweken Oostkampenaar werd precies 90 jaar geleden geboren. Naast de tentoonstelling rond het leven en werk van Gray werd ook een verzorgd boek gepubliceerd.

Uitgangspunt voor het project was de biografie die in 1980 verschenen was over Gray. Er werd gekozen om deze biografie, van de hand van Bert Bouljon, te herwerken en een moderne look te geven. Daartoe werd onder meer in zee gegaan met een vormgever en een professionele drukkerij. Er werd ook opnieuw contact opgenomen met uitgeverij en abdij Averbode, waar heel wat werk van Gray werd uitgegeven en nog steeds wordt bewaard. “Door middel van enkele bezoeken ter plaatse konden de initiatiefnemers materiaal voor de tentoonstelling en de publicatie selecteren,” vertelt Patrick Vanden Berghe. “Voor Averbode was het een leuke manier om een van hun beste illustrators opnieuw te eren.”

“We gingen ook op zoek naar privé-verzamelaars of mensen die een speciale band (bv. familieden en kennissen) met Gray hadden. Zowel voor de tentoonstelling als voor de publicatie konden we zo unieke stukken ontlenen,” aldus Patrick. “We kwamen ook in contact met de Brugse dichter Herwig Verleyen, die rondom het graf van Gray in Oostkamp een verzameling van Engelse bloemen en planten aanlegde.” Bibliotheek-infopunt Oostkamp speelde in op het herdenkingsjaar door tijdens de jeugdboekenweek in maart aan de Oostkampse kinderen te vragen klassikaal een strip te maken rond een kinderrecht (het thema van de Jeugdboekenweek) met een moderne Rikske en Fikske als hoofdfiguur.

Dit alles resulteerde in een tentoonstelling over Gray, waarin origineel werk, foto’s en bezittingen van Gray worden getoond, en de publicatie ‘Gray – de geestelijke vader van Rikske en Fikske 1920-1971’. De publicatie werd gedrukt op 500 exemplaren en kan in de boekenwinkel aangekocht worden of in Bibliotheek-infopunt Oostkamp. De tentoonstelling werd geopend op vrijdag 3 december 2010 in aanwezigheid van familieleden van Gray en zijn overleden echtgenote, van bruikleengevers en heel wat geïnteresseerden. Ter gelegenheid van de opening werd ook de publicatie officieel voorgesteld. De tentoonstelling zal volgend jaar ook rondreizen in verschillende boekenwinkels en scholen.

Een Brit in Oostkamp

Lionel Graham Croucher werd op 11 januari 1920 geboren in Kingston (UK). Zijn vader en grootvader waren beiden officier bij de Britse luchtmacht. Het gezin verhuisde vaak; zo leefde Croucher als kind onder meer in Palestina. Terug in Engeland volgde hij tekenlessen. In 1939 werd hij gemobiliseerd, en in 1940 maakte hij de hel van Duinkerken mee, waar de Engelsen een verpletterende nederlaag leden. Croucher keerde voor verzorging terug naar Engeland. In 1944 stak hij het Kanaal opnieuw over. In november 1944 kwam hij aan in Brugge, waar hij in de kazerne aan de Kruispoort verbleef. In België had Lionel Croucher de Brugse Simonne Lesy leren kennen, met wie hij in 1947 in het huwelijk zou treden. Na de oorlog werd Gray vertaler in La Brugeoise et Nivelles. Later zou hij zich volledig toeleggen op zijn carrière als tekenaar. Het echtpaar woonde op diverse adressen in Brugge, maar verhuisde eind jaren ’60 naar een bungalow in de Walbrugstraat in Oostkamp. Lionel Croucher stierf op 23 december 1971.

Van freelance…

Crouchers tekentalent manifesteerde zich reeds als kind. Toch duurde het tot in 1947 voor hij zijn eerste opdrachten kreeg. Hij leverde als freelancer tekeningen en verhaaltjes aan Burgerwelzijn. Zijn eerste strips waren ‘De familie Kopertute’ en ‘Kiwi’. Gray bleef aan Burgerwelzijn verbonden tot in 1953. Vanaf dan illustreerde hij ook boeken, onder meer van Raf O’Flanders (Raf Dusauchoit), Frans Ramon Boschvogel en Julien Blontrock. Gray schreef ook zelf een roman ‘Kaas, pech en spoken’. Dankzij pater-Scheutist Marynissen mocht hij tekeningen maken voor TamTam, het missietijdschrift voor de jeugd. Hij tekende er onder meer ‘Bamboe’ en ‘De avonturen van Kiefje Konijn’. De absolute doorbraak kwam begin jaren ‘50. Croucher kwam in contact met pater De Kesel, beter bekend als Nonkel Fons, de hoofdredacteur van het tijdschrift Zonneland. De eerste bijdrage die hij voor uitgeverij Averbode tekende was ‘De avonturen van Pim’. Van dan af was Gray als rechterhand van Nonkel Fons onafscheidelijk verbonden aan Averbode.

…naar vaste illustrator

In januari 1950 verscheen het eerste beeldverhaal van Gray in Zonneland: ‘De avonturen van Piet’. Later kwamen daar ook nog bij: ‘Fok’, ‘Rif en Raf’, ‘De apenstreken van Koko’, ‘De Verstrooide Professor’, ‘Api’. De grote vernieuwing van Zonneland bestond erin dat er op elke pagina een illustratie stond. Dat maakte het tijdschrift niet alleen erg populair, het gaf Croucher veel werk. Vanaf 1953 werkte hij dan ook uitsluitend nog voor Averbode. In 1953 verscheen in Zonneland voor het eerst een beeldverhaal met een meisje als hoofdfiguur ‘Marleentje’. Naast korte strips tekende Croucher ook avonturenverhalen. In 1959 verscheen een nieuw tijdschrift, Zonnekind, waarvoor Croucher een nieuwe reeks begon: ‘Rikske en Fikske’. De avonturen van het jongetje met zijn hond vulden vanaf 21 juni 1959 het laatste blad van Zonnekind. Later werkte hij nog aan andere reeksen voor Zonnekind en Zonnestraal (vanaf 1966). Intussen tekende Croucher zijn illustraties met de naam waarmee hij steeds verbonden zou blijven, ‘Gray’.

Getekend ‘Gray’

Grays werk is zeer divers zowel in vorm als in inhoud. Toch bleef hij steeds zijn eenvoudige stijl trouw. Ook humor was een constante in zijn werk. Verder slaagde Gray er steeds in zijn creaties aan te passen aan het doelpubliek. Hij putte inspiratie uit het dagelijkse leven, de kinderwereld, volksverhalen, sprookjes of historische gebeurtenissen, aangevuld met zijn rijke fantasie. Toch tekende Gray nog het liefst dieren. In veel van zijn eigen reeksen staan die, en dan nog het meest honden en katten, centraal. Grays grootste uitdaging bestond erin om in een klein stripverhaal een kort avontuur te laten plaatsvinden. Geen gemakkelijke opgave voor iemand voor wie het Nederlands een vreemde taal was. Zo gebruikte hij vaak dialectwoorden of –namen zoals ‘Zwaaipulle’ en ‘Kopertute’. Hij bewees hiermee dat hij niet langer een ‘vreemde’ was, maar iemand van hier. Dit alles maakte dat Gray niet enkel als tekenaar geliefd was, maar ook als mens en kindervriend.

Gray herdacht

Gray werd al eerder herdacht in Oostkamp. In het gemeentehuis liep al in 1980 – op initiatief van de Cultuurraad, Bert Bouljon, de voorzitter van Cultuurraad Guido de Zutter en in samenwerking met de Uitgeverij Averbode – een tentoonstelling met foto’s van Gray en illustraties van zijn werk. Naar aanleiding van deze tentoonstelling verscheen van de hand van Bert Bouljon een biografie van de tekenaar. In hetzelfde jaar maakte Linda Freitag een bas-reliëf van Rikske en Fikske; het reliëf heeft sindsdien een prominente plaats in de jeugdafdeling van Bibliotheek-infopunt Oostkamp. In 1991 ten slotte vond een speciale postzegelafstempeling plaats in de openbare bibliotheek van Oostkamp in samenwerking met de Oostkampse postzegelclub.

Fotogalerij

Met dank aan Patrick Vanden Berghe voor het verslag en de foto’s.
Website: www.heemkringoostkamp.be

Print Friendly, PDF & Email
Geplaatst in Activiteit in de kijker.