De heropbouw van een Kempense schapenstal in Vorselaar

Iedere maand plaatsen we een originele heemkundige activiteit ‘in de kijker’. Ook een activiteit van jouw vereniging kan in de kijker komen! We zijn op zoek naar activiteiten die origineel of vernieuwend zijn, of een voorbeeldfunctie kunnen hebben voor andere organisaties. Voldoet jouw activiteit aan die criteria? Stuur dan een verslag en een aantal foto’s naar consulenten@heemkunde-vlaanderen.be, en wie weet staat jouw activiteit volgende maand op onze website.

Deze maand zetten we Natuurpunt Vorselaar in de kijker. De vereniging vierde op zondag 25 september de opening van de heropgebouwde Kempense schapenstal in Vorselaar. De 18de-eeuwse stal staat in het unieke decor van het natuurgebied Schupleer en zal dienst doen als schaapskooi en als educatieve ruimte. Zo kreeg een bedreigd stukje historisch erfgoed een moderne herbestemming.

“De kern Vorselaar van Natuurpunt Nete en Aa broedde al enige tijd op een project dat zorg voor historisch erfgoed, natuureducatie en recreatie op een originele manier met elkaar zou verbinden,” vertelt voorzitter Dirk Willems. “Enkele jaren geleden konden we in Retie de hand leggen op het volledige gebinte van een 18de-eeuwse schaapsstal. We wilden de stal heropbouwen op het educatief perceel van het natuurgebied Schupleer in Vorselaar, als een trekpleister, ontmoetingsplek en educatieve ruimte voor scholen en verenigingen.”

Tussen droom en daad lagen zoals gewoonlijk heel wat praktische bezwaren. “Na enkele jaren trekken en zwoegen aan dossiers en administratieve verplichtingen, kregen we in december 2009 het verlossende nieuws dat het ingediende subsidiedossier bij Leader Regio Midden-Kempen was goedgekeurd. Samen met de subsidies die Toerisme Vlaanderen eerder had toegezegd, was zo een belangrijk deel van de bouwkosten gedekt. Begin 2010 konden we dan eindelijk aan de slag!”

Wilgentenen

Vrijwilligers van Natuurpunt en de Jeugdbond voor Natuur en Milieu (JNM) brachten de stal naar Vorselaar. Eerst werden alle onderdelen van de stal bestudeerd, gefotografeerd en genummerd. Het opbouwwerk en de afwerking gebeurde in grote mate door vrijwilligers, en dit onder de deskundige begeleiding van restauratiespecialist Etienne Mahieu en architect/monumentenzorger Johan De Walsche.

”Na al de voorbereidingen was het een magisch moment toen we in juli 2010 de balken en spanten rechttrokken en in mekaar konden zetten,” herinnert Dirk zich. ”Aangrijpend was het gevoel dat eeuwenoude eiken verbindingen opnieuw in elkaar pasten als een moderne meccano en dat een stapel oud hout op twee dagen opnieuw een elegante constructie werd. Het technisch vernuft en de handvaardigheid van onze Kempense voorouders stemt tot nederigheid.”

De vrijwilligers kregen ook hulp van de leerlingen houtbewerking van het Atheneum De Vesten uit Herentals, die op deze manier een zeldzame kans kregen om echte praktijkervaring op te doen. Zij namen de bouw van de houten muurkaders en de dakconstructie voor hun rekening, en maakten in hun ateliers ook de poorten en ramen, naar een authentiek model uit Bokrijk. In januari 2011 werd dan het rieten dak aangebracht op de stal, en begin mei werden de lemen muren opgebouwd tijdens een grote werkdag met twintig vrijwilligers. De laatste maanden stonden in het teken van de afwerking van binnen- en buiteninrichting.

“We vinden het erg belangrijk dat de heropbouw van de schaapsstal een gemeenschapsproject was, met een grote betrokkenheid van vele mensen. Daarom voorzagen we ook enkele grote werkdagen, onder meer voor het het vlechten van de wilgentenen in de muren en het mengen en smeren van leem. We kregen daarvoor heel wat positieve reacties van Vorselaarse verenigingen en scholen, en we kregen ook veel steun van het gemeentebestuur van Vorselaar.”

De combinatie van duurzame bouwtechnieken uit het verleden (gebruik van lokale en hernieuwbare materialen zoals leem, inheems hout en riet), met moderne elementen (composttoilet, toegankelijkheid voor gehandicapten) geven de stal daarnaast ook een voorbeeldfunctie in tijden waarin duurzaam gebruik van energie en grondstoffen steeds belangrijker worden.

IJzermaal

De site waar de stal werd heropgebouwd, is de toegangspoort tot het natuurgebied en een landschappelijk pareltje, met houtkanten, poelen, rietkragen, een hoogstamboomgaard en een schaapsweide.

“Met de heropbouw van de stal redden we een stuk Kempens erfgoed van de ondergang én geven het een nieuwe bestemming,” zegt Dirk. “Respect voor het originele materiaal en de authentieke bouwstijl worden gekoppeld aan een modern en actief gebruik van de stal door scholen, verenigingen, wandelaars en bezoekers. Een gedeelte van de stal zal blijvend dienst doen als onderkomen voor de schaapskudde die het Schupleer begraast. Maar daarnaast voorzien we in de stal ook een ruimte die gebruikt kan worden als rustiek les- en vormingslokaal, als vertrekplaats en rustpunt voor recreatieve activiteiten, als tentoonstellingsruimte…”

De stal wordt een toeristisch infopunt en op termijn wil men er natuurhistorische vondsten uit het gebied, foto’s en kaarten, tentoonstellen. De omgeving van het Schupleer is namelijk ook historisch en geologisch interessant. De gevolgen van de ijstijden en van verdwenen economische activiteiten zoals plaggenlandbouw en het winnen van moerasijzererts (‘ijzermaal’) zijn nog te lezen in het landschap. In de toekomst zullen leraars, docenten en studenten kunnen beschikken over een eenvoudig lokaal ter ondersteuning van openluchtactiviteiten en ervaringsgericht onderwijs voor vakken als biologie, aardrijkskunde en geschiedenis.

Inhuldiging

Het openingsevenement op 25 september werd een succes over de hele lijn. In de voormiddag woonden 200 genodigden de inhuldigingsplechtigheid bij. Directeur Chris Steenwegen en burgemeester Lieven Janssens van Vorselaar prezen in hun toespraken de actieve samenwerking van de lokale Natuurpuntkern met andere verenigingen en scholen, als sleutel tot het welslagen van het project. Dat bleek ook de dag zelf die mee georganiseerd werd door o.m. de lokale VVV, JNM, de Wereldwinkel, de fotoclub, de harmonie en de heemkundige kring.

Het publieksprogramma in de namiddag bracht een massa bezoekers op de been. Meer dan 1000 mensen bewonderden de stal en genoten van het geanimeerde programma met veel muziek en een breed palet aan standen en demonstraties. Uiteraard viel ook het prachtige terras aan de Aa-rivier erg in de smaak. Enkele honderden jonge en oudere natuurliefhebbers maakten de speciale Schupleer-wandeling en waren vol lof over het mooie parcours en de landschapsgidsen.

Met dank aan Dirk Willems voor het verslag en de afbeeldingen. Meer informatie en foto’s vind je op de website van het project. De Schapenstal is te bezichtigen elke zondagnamiddag tijdens het toeristisch seizoen dat loopt van begin mei tot eind september, of op afspraak.
Contact: dirk_willems@pandora.be of 014/50.12.63.

Print Friendly, PDF & Email
Geplaatst in Activiteit in de kijker.