Achter de traditie. Leven en werk van Jozef Weyns

Enigszins in de schaduw van de herdenkingswoede rond Expo ‘58 viert ook het openluchtmuseum van Bokrijk in 2008 zijn 50ste verjaardag. Drijvende kracht achter het ontstaan van Bokrijk was Jozef Weyns, een van de belanrijkste pioniers van de heemkunde in Vlaanderen. Weyns hield zich vooral bezig met de materiele volkscultuur, en de (Kempische) hoevebouw werd zijn grootste passie. Vorige week stelde de provincie Antwerpen een bio-bibliografie over deze markante figuur voor: ‘Achter de traditie. Leven en werk van Jozef Weyns’.

Jozef Weyns (1913-1974) was een bevlogen figuur met een uitgesproken visie over thema’s als heemkunde, volkscultuur, monumentenzorg en (Vlaamse) culturele emancipatie. Bij velen is hij vooral gekend als oprichter en eerste conservator van het Provinciaal Openluchtmuseum van Bokrijk, waar hij zijn ideeën en visie in de praktijk heeft kunnen uitwerken, maar ook als voorzitter van het Verbond voor Heemkunde en bezieler van de heemkunde in Vlaanderen. Behalve een man van ideeen was Weyns ook een man van de daad, een ‘bouwer’.

Weyns’ eigen woning en domein ‘Ter Speelbergen’ in Beerzel-Putte belichamen als het ware zijn gedachtegoed. Voor zijn eigen huis was het Weyns’ ambitie om een traditionele Kempense hoeve na te bouwen. Hij was van oordeel dat je in een bepaald landschap in de ‘juiste’ bouwtrant moest bouwen om het eigen karakter en de schoonheid van een gebied te bewaren. Einde 2005 nam Kempens Landschap vzw het initiatief om het domein aan te kopen, te renoveren en open te stellen. Met de logistieke en inhoudelijke steun van het Provinciaal Bibliotheek Centrum en van de Dienst Erfgoed van de provincie Antwerpen zette de in 2005 opgerichte vzw Speelbergen – Heem – dr. Jozef Weyns een aantal initiatieven op het getouw.

De inventarisatie van de rijke archieven van Weyns was de eerste stap. Daarnaast werd de bibliotheek (ca 9.000 volumes) ontsloten en realiseerde de heemkundige kring Die Swane een fototentoonstelling over Weyns. De publicatie van deze bio-bibliografie is de voorlopige apotheose. Twee jonge onderzoekers, Sam Van Clemen en Sofie Wauters, leverden naast een volledige bibliografie een uitvoerige basistekst, die door Patrick De Rynck werd omgezet in een synthetiserende tekst met drie grote hoofdstukken. Naast een biografische schets worden ook het werk van Weyns als heemkundige en als conservator van Bokrijk uitvoerig belicht.

Om tot een evenwichtige situering en een genuanceerd begrip van de figuur Weyns in zijn tijdsgewricht te komen verzorgden drie gastauteurs, Frank Seberechts, Marc Mees en Serge Migom, kaderteksten bij elk hoofdstuk, respectievelijk over Weyns en de Vlaamse beweging, de vroegste geschiedenis van de heemkundige bedrijvigheid in Vlaanderen en openluchtmusea en monumentenzorg ten tijde van Weyns. In een epiloog reflecteert Marc Jacobs, op grond van actuele inzichten, over de evolutie van de heem- en volkskunde in Vlaanderen en over de betekenis van een figuur als Jozef Weyns. Als exponent van een nieuwe generatie volkskundigen plaatst Jacobs ook enkele kritische kanttekeningen bij Weyns’ opvattingen, aanpak en inspiratie.

Als tweede deel in de reeks ‘Streekgericht’ brengt ‘Achter de traditie. Leven en werk van Jozef Weyns’ een tussentijdse balans. De initiatiefnemers en de onderzoekers hebben niet de ambitie hét ultieme werk over Jozef Weyns te brengen. Integendeel, zij wensen met deze publicatie de debatten te openen en niet te sluiten. Bijna dag op dag 50 jaar na het eerste Meifeest op Ter Speelbergen nodigen zij uit tot voortgezet onderzoek over een aantal opgeworpen hypothesen, tot nieuwe interpretaties, aanvulling en tegenspraak, zeker over thema’s die ten tijde van Weyns al controversieel waren en vandaag de dag nog niets aan actualiteit hebben ingeboet.

Het boek is uitverkocht en kan niet meer besteld worden.

Print Friendly, PDF & Email
Geplaatst in Publicaties.