Abraham, nieuw leven voor oude kranten

Er bestaat geen twijfel over het belang en de waarde van kranten als cultureel erfgoed. Ze zijn een aanvullende en soms zelfs unieke bron voor historisch onderzoek, ze zijn onmisbaar voor de studie van de publieke opinie en de tijdgeest, de studie van de pers en de media, … Daarnaast zijn kranten ook erg in trek bij het grote publiek: om informatie te vinden over de dag waarop men geboren is, om meer te weten te komen over de straat of de streek waarin men woont, om de geschiedenis te achterhalen van een vereniging of de sportuitslagen van de voetbalploeg, ter illustratie van publicaties, enzovoort. Dit waardevolle bronnenmateriaal wordt echter niet gemaakt met het oog op de eeuwigheid. Kranten zijn niet zo geschikt voor langetermijnbewaring. Hun voortbestaan wordt bedreigd door verzuring en door veelvuldig gebruik.

Ook in Vlaanderen is men zich bewust van dit probleem. Dat bewijzen verschillende initiatieven rond het microfilmen en digitaliseren van kranten. Zo is er bijvoorbeeld Historische Kranten, een “digitale krantenkiosk met ‘oud’ nieuws uit de regio Ieper-Poperinge”. De versnippering is echter groot en er bestaat weinig coördinatie. Daarom is er onder meer nood aan een centrale catalogus van kranten, om tenminste al te weten wát er nog is en wáár dat wordt bewaard. Abraham, genoemd naar Abraham Verhoeven, de Antwerpse uitgever die in de eerste helft van de 17de eeuw een pioniersrol vervulde in de dagbladpers, komt tegemoet aan die verzuchting.

Abraham, online databank voor Belgische kranten

Abraham is een online databank in wording van Belgische kranten bewaard in Vlaamse bibliotheken en andere erfgoedinstellingen. Het gaat om instellingen van zeer diverse pluimage, van zeer groot tot erg klein, met omvangrijke of beperkte krantenverzamelingen. Universiteitsbibliotheken en stadsarchieven die tientallen of honderden titels bewaren, komen aan bod, maar net zo goed openbare bibliotheken, gemeentearchieven en musea die maar over een bescheiden collectie beschikken. De krantendatabank bevat intussen al meer dan 3600 titelbeschrijvingen. Het gaat hoofdzakelijk om Belgische kranten uit de jaren 1830-1950, omdat die het meest kwetsbaar zijn. Belgische kranten die in die tijd in het buitenland verschenen, komen ook aan bod.

De dekkingsgraad is groot. Abraham inventariseert immers niet alleen de grote, nationale titels, maar net zo goed de vaak minder bekende regionale en (zeer) lokale uitgaven. Ook kranten bewaard door heemkundige kringen komen in aanmerking voor opname in Abraham. Zo werd het krantenbezit van de Koninklijke Oudheidkundige Kring van het Land van Waas al grotendeels opgenomen. Dat geldt ook voor de kranten beheerd door Die Swane uit Heist-op-den-Berg en De Gaverstreke uit Waregem. Je kan dat eens bekijken door op www.abraham-online.be in het menu te kiezen voor ‘Zoeken’. Op de zoekpagina klik je dan op de optie ‘Eenvoudig zoeken’. Vervolgens duid je de zoeksleutel ‘Plaatskenmerk’ aan. In het lege vakje daaronder tik je de zoekterm ‘kokw’, ‘swane’ of ‘gaverstreke’ in. Daarna klik je op ‘Start’.

Initiatief van Vlaamse Erfgoedbibliotheek

Abraham ging van start als een project, dat van november 2007 tot september 2009 liep in de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience in Antwerpen, met de steun van de Vlaamse overheid. Partners waren het Amsab-Instituut voor Sociale Geschiedenis, de Erfgoedcel Ieper/CO7, de Universiteit Antwerpen en de Universiteitsbibliotheek Leuven. Sinds 1 oktober 2009 is de krantendatabank een van de prioriteiten van Vlaamse Erfgoedbibliotheek, een vzw die werd opgericht in september 2008 als het aanspreekpunt voor de hele sector van erfgoedbibliotheken in Vlaanderen. Vlaamse Erfgoedbibliotheek is een netwerk van zes representatieve Vlaamse erfgoedbibliotheken: de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, de Openbare Bibliotheek Brugge, de Provinciale Bibliotheek Limburg, de Universiteitsbibliotheek Antwerpen, de Universiteitsbibliotheek Gent en de Universiteitsbibliotheek Leuven. De zes partners engageren zich om samen expertise en projecten te ontwikkelen rond de geschreven, gedrukte en digitale collecties in alle Vlaamse erfgoedbibliotheken. Het inventariseren van het krantenbezit is slechts een van de initiatieven. Nog tot 31 december 2010 zal een projectmedewerker zich binnen de vzw Vlaamse Erfgoedbibliotheek voltijds met Abraham bezighouden.

Stand van zaken

Sinds meer dan een jaar is Abraham gratis online raadpleegbaar op www.abraham-online.be. De webstek geeft ook tekst en uitleg bij het project. Zo wordt onder meer toegelicht wat we verstaan onder een ‘krant’, want de betekenis van dit begrip is niet zo eenduidig. Er kan al een schat aan informatie in worden gevonden. Abraham is in eerste instantie een belangrijk onderzoeksinstrument, dat je vertelt in welke instelling(en) een krantentitel zich bevindt en op welke drager (papier, microfilm, digitale vorm). Als een instelling een gedigitaliseerde krant online aanbiedt, dan kan je vanuit de krantendatabank doorklikken naar de betrokken webstek. Het merendeel van de titels in Abraham is inhoudelijk ontsloten. Er wordt aangegeven om welk type krant het gaat (advertentie- of sportblad bijvoorbeeld) en, als dat mogelijk is, welke strekking een krant vertegenwoordigt (katholieke of socialistische pers bijvoorbeeld). Ook wordt een krant geografisch toegelicht, door aan te duiden voor welke stad/streek ze bestemd was. Daardoor wordt het gebruiksgemak van Abraham beduidend vergroot: hij kan veel doelgerichter worden doorzocht. Daarnaast is de krantendatabank ook een onmisbaar instrument voor beleidsmakers. Abraham vormt een prima basis voor samenwerkingsprojecten op lokaal, regionaal en nationaal vlak. Zo kunnen er afspraken worden gemaakt over het samenstellen, het vervolledigen, de mobiliteit en het wieden van collecties.

Je hulp is welkom

Tot nu toe zijn er dus al mooie en veelbelovende resultaten geboekt met Abraham, maar misschien kan je wel helpen de databank te vervolledigen. Zo is het mogelijk dat je instelling/vereniging een krantenverzameling bewaart, maar dat zij nog niet betrokken is bij het project. Op www.abraham-online.be kan je nagaan welke titels er in je gemeente/stad/streek zijn verschenen en in welke Vlaamse instellingen ze worden bewaard. Ken je nog andere dag- of weekbladen? Weet je waar bepaalde (ontbrekende) titels of nummers zich bevinden? Bezit je een krantenverzameling? Heb je andere bijkomende informatie? Laat het ons beslist weten; Abraham kan er alleen maar wel bij varen.
Je kan projectmedewerker Elsje van Bellingen mailen (elsje@vlaamse-erfgoedbibliotheek.be) of bellen (03 338 87 94 of 37). Of je schrijft naar Vlaamse Erfgoedbibliotheek vzw, t.a.v. Abraham, Hendrik Conscienceplein 4, 2000 Antwerpen.

(Dit artikel verscheen ook in de Binnenkrant 2009 – nr. 4)

Print Friendly, PDF & Email
Geplaatst in Websites.