Van dodendraad tot vredesmonument

Iedere maand plaatsen we een originele heemkundige activiteit ‘in de kijker’. Ook een activiteit van jouw vereniging kan in de kijker komen! We zijn op zoek naar activiteiten die origineel of vernieuwend zijn, of een voorbeeldfunctie kunnen hebben voor andere organisaties. Voldoet jouw activiteit aan die criteria? Stuur dan een verslag en een aantal foto’s naar consulenten@heemkunde-vlaanderen.be, en wie weet staat jouw activiteit volgende maand op onze website.

Deze maand zetten we de Geschied- en heemkundige kring Kinrooi in de kijker. Op de grens tussen Kinrooi en het Nederlandse Leudal werd op 17 maart 2010 de reconstructie van de elektrische draad bij smokkelaarscafé ‘Kempkes’ officieel voorgesteld. Deze dodelijke voorloper van de Berlijnse muur scheidde van 1915 tot 1918 het neutrale Nederland van het bezette België. De Kinrooise heemkring deed uitgebreid onderzoek naar de ‘dodendraad’, en publiceerde de resultaten in een brochure.

In de ‘bijna’ grenzeloze wereld van vandaag is het goed om eraan te herinneren dat je nog geen honderd jaren geleden niet zomaar even van Molenbeersel naar Stramproy kon wandelen of van Kessenich naar Thorn kon gaan zonder het gevaar te lopen geëlektrocuteerd te worden…

In nauwe samenwerking met de Belgische gemeente Kinrooi, de Nederlandse gemeente Leudal, de Nederlandse provincie Limburg en de eigenaars van de grenshoeve “Kempkes” én dankzij de medewerking van vele mensen uit België en Nederland die spontaan allerlei historisch materiaal beschikbaar stelden, werd een gedeelte van deze dodelijke draad gereconstrueerd. Dat gebeurde op de plaats waar de grens tussen België en Nederland altijd een beetje ‘vaag’ is geweest, namelijk aan het smokkelaarscafé ‘Kempkes’ dat nét op de grens ligt tussen België en Nederland bij grenspaal 146. Dankzij deze ‘grenzeloze’ samenwerking werd een oorlogsrelict omgevormd tot een vredesmonument waardoor de drama’s van toen nooit zullen worden vergeten…

Tijdens de eerste oorlogsjaren vluchtten een groot aantal mensen over de Belgisch-Nederlandse grens naar rustigere oorden. Daarnaast trokken een groot aantal Belgische soldaten of vrijwilligers de grens met Nederland over om zich via dat land bij hun eenheden te voegen in Frankrijk of achter de IJzer. De grens met Nederland was uiteraard ook de plaats bij uitstek om post en allerlei andere gevoelige informatie over de Duitse troepenbewegingen over te brengen. En ook de smokkelaars bleven hun weg over de grens vinden…

Om de grote vluchtelingen- en informatiestroom naar het neutrale Nederland een halt toe te roepen, begon de Duitse bezetter in 1915 met de aanleg van een elektrisch afschrikkingshek tussen België en Nederland. De onder spanning staande draad, ook wel “dodendraad” genoemd, werd in 1915 en 1916 over een lengte van meer dan 300 kilometer aangelegd van Aken tot Cadzand. In die tijd was het gevaar van elektriciteit bij een groot deel van de bevolking niet bekend. Dit leidde tot veel doden en ernstige ongelukken aan de draad… Men schat dat er minstens 500 slachtoffers vielen aan deze draad.

De versperring bestond uit een afrastering van drie rijen draden waarvan de twee buitenste drie of meer beschermingsdraden hadden en de middelste rij was uitgevoerd met vier tot soms wel zeven of negen draden, waarop een spanning van 2000 volt stond. Afhankelijk van de bodem, de terreingesteldheid en de ter plaatse beschikbare materialen verschilde de uitvoering van de “elektrische draad” nogal. De elektrische spanning op de draden werd aangevoerd vanaf een generator in een nabij gelegen fabriek.

Om de 500 m tot 3 kilometer werd er een “Schalthaus” (schakelhuisje) geplaatst. In deze schakelhuisjes was meestal een soldatenverblijf voorzien. Ook kon vanuit deze huisjes de spanning op de “sperdraden” worden uitgeschakeld. Het schakelhuis bij boerderij ‘Kempkes’ te Molenbeersel droeg de code L3. Deze huisjes waren met 5 meter hoge palen (waaraan de hoogspanningsdraden hingen) verbonden met de aanvoerleiding (Speiseleitung) komende van generatoren uit fabrieken. De spanning voor het schakelhuisje in deze buurt kwam van de generator uit de kruitfabriek in Kaulille.

Bij het einde van de oorlog werd overal langs de grens begonnen met de afbraak van de draadversperring. Sommige gemeenten verkochten het materiaal van de versperring openbaar. Op andere plaatsen gingen vooral de boeren of de plaatselijke bevolking over tot ontmanteling. De boeren konden de draad goed gebruiken: tijdens de oorlog hadden de Duitsers immers meer dan eens prikkeldraad en andere draad opgeëist voor het bouwen en onderhouden van deze draadversperring! Op andere plaatsen vernielde de bevolking al op 11 november niet enkel de draad, maar ook de schakelhuisjes en de grensbarakken van de Duitsers. Veel materiaal werd door de burgers, zowel Belgische als Nederlandse, weggehaald of soms gewoon feestelijk verbrand.

De draad was verdwenen maar de herinneringen bleven… De herinneringen die we nooit mogen vergeten, ook al is er niemand meer die het kan navertellen. Zo ontstaan monumenten, met betekenis… Vanuit die gedachten onthulden de burgemeesters van Kinrooi en Leudal op 17 maart 2010 de gereconstrueerde ‘dodendraad’ officieel onthuld als vredesmonument. Het gedenkteken toont een elektrisch snoer zoals dat van 1916 tot 1918 als een soort Berlijnse muur tussen beide landen was gespannen.

Fotogalerij

[nggallery id=9]

Met dank aan Lei Wolters, Hubert Van Eygen en May Verhoeven voor het verslag en de foto’s.
Website: www.heemkringkinrooi.net

Print Friendly, PDF & Email
Geplaatst in Activiteit in de kijker.