Trage wegen: levend erfgoed

Heemkunde Vlaanderen gaat samen met de vzw Trage Wegen op zoek naar de cultuurhistorische achtergrond van trage wegen. Lokale heemkringen worden opgeroepen om aan deze zoektocht deel te nemen. We zijn benieuwd naar verhalen en informatie over het vroegere gebruik van deze wegen en naar hun historische, sociale en geografische context en evolutie. Sommige heemkundige kringen en volksculturele verenigingen hebben deze kennis voor hun regio al verzameld. Andere erfgoedliefhebbers ontdekken via dit onderzoek misschien nieuwe aspecten van de lokale volkscultuur of geschiedenis?

Dynamische lijnen in het landschap

Veldwegen, wandelpaadjes, steegjes of jaagpaden: elk dorp, elke stad in Vlaanderen beschikt over een rijk geschakeerd netwerk aan trage wegen. Veel van deze verbindingen worden al eeuwenlang gebruikt. Vaak zijn het symbolische plekken waaraan heel wat oude verhalen en traditionele gebruiken vasthangen. Dit aspect blijft nog al te vaak onderbelicht: trage wegen zijn niet alleen fysieke sporen uit het verleden, maar ook waardevolle laboratoria voor de studie van volkscultuur. Als structurerende bakens in cultuurlandschappen dragen ze bij tot de beleving en de betekenis van het landschap en het leven van alledag. Kennis over het vroegere gebruik van dit patrimonium geeft ook een impuls aan het behoud en de toekomstgerichte herwaardering ervan. Op die manier bieden trage wegen ruimte voor zowel herinnering als verbeelding, tussen verleden en toekomst.

Op zoek naar verhalen

In samenwerking met lokale verenigingen willen Trage Wegen vzw en Heemkunde Vlaanderen de cultuurhistorische meerwaarde van trage wegen in de kijker te plaatsen. Een eerste stap is het onderzoek naar de verschillende aspecten van dit onroerend erfgoed:

  • De vele volksverhalen uit de mondelinge traditie: sprookjes, fabels, legenden, sagen, moppen en anekdoten. Niet alleen de verhalen op zich, maar ook de context waarin ze circuleren en ge(re)produceerd worden, geeft een nieuwe betekenis aan onze trage wegen. Zijn de vertellers gekend? Van wie en waar hebben zij de verhalen in kwestie geleerd?
  • Verhalen over de ontstaansgeschiedenis en het vroegere of oorspronkelijke gebruik van trage wegen. Wat leren wij uit de oude benaming van een buurt- of voetweg (zie kader)? Welke tradities, feesten, dansen, rituelen of gebruiken zijn gekoppeld aan deze landschapselementen? Hoe verplaatsten mensen zich vroeger van erf naar akker, van dorp naar stad? Welke historische vormen van beheer van de weg en haar houtkanten zijn gekend?
    Vandaag bestaat geen systematisch overzicht van deze lokale geschiedenis rond trage wegen. Toch vertellen die verhalen ons heel wat over vroegere verplaatsingspatronen, over de omgang met landschap en natuur, over mentaliteiten en leefgewoonten. Door dit ‘collectieve geheugen’ zichtbaar te maken, herbeleven wandelaars en fietsers de rijke betekenis van de trage wegen die zij nog dagelijks gebruiken.

Vertelmomenten

Is uw heemkring enthousiast om mee op zoek te gaan naar verhalen over trage wegen? Geef ons dan een seintje vóór 1 maart 2011. Dan onderzoeken wij samen hoe de inventarisatie en ontsluiting van deze cultuurhistorische kennis geconcretiseerd kan worden. Uiteraard willen wij dit erfgoed ook behouden en doorgeven door verschillende vormen van publiekswerking, uitwisseling of educatie. Misschien kan uw vereniging het lokale trage-wegenpatrimonium met een vertelactiviteit in de belangstelling plaatsen? De volgende evenementen bieden bijvoorbeeld een mooie aanleiding:

  • Dag van de Trage Weg 2011 – 22 en 23 oktober
  • Augustus-september 2012 – kunstfestival op, langs en over trage wegen
  • Open Monumentendag 2012 – zondag 9 september – Thema ‘Muziek, woord en beeld’

Wij vertellen u graag meer over deze evenementen en over mogelijke activiteiten om de verzamelde verhalen voor een breder publiek te ontsluiten. Vertelmomenten en getuigenissen brengen de gelaagdheid en geladenheid van ons landschap aan het licht. Wij treden letterlijk in de voetsporen van de vele gebruikers die voor ons dezelfde paden hebben bewandeld.

Meer info: Andy Vandevyvere (Trage Wegen vzw) – andy.vandevyvere@tragewegen.be – 09/3315920

Geplaatst in Oproepen.