Het kanon van Dessel

Iedere maand plaatsen we een originele heemkundige activiteit ‘in de kijker’. Ook een activiteit van jouw vereniging kan in de kijker komen! We zijn op zoek naar activiteiten die origineel of vernieuwend zijn, of een voorbeeldfunctie kunnen hebben voor andere organisaties. Voldoet jouw activiteit aan die criteria? Stuur dan een verslag en een aantal foto’s naar consulenten@heemkunde-vlaanderen.be, en wie weet staat jouw activiteit volgende maand op onze website.

Deze maand zetten we Heemkundige Kring De Griffioen (Dessel) en Heemkundige Kring Zeven Neten (Retie) in de kijker. Op zondag 10 juli overhandigde Cis Schepens, burgemeester van Retie, een nieuw kanon aan zijn collega van Dessel, Kris Van Dijck. Daarmee loste Retie een 125 jaar oude schuld in. Het kanon werd in een historische stoet met 200 figuranten van Retie naar Dessel gebracht, waar het onder grote publieke belangstelling op een sokkel werd geplaatst. De lieve vrede tussen Dessel en Retie was daarmee eindelijk hersteld…

Wat was er gebeurd?

Meer dan honderd jaar geleden had Dessel een eigen kanon! Niet om het grondgebied en het vege lijf van de inwoners te verdedigen, maar wel om bij feesten en plechtigheden vreugde-schoten te lossen. In 1865 werd kunstschilder Karel Ooms (Dessel, 1845 – Cannes, 1900) op twintigjarige leeftijd laureaat aan de Koninklijke Academie van Antwerpen. Deze gebeurtenis ging in Dessel niet onopgemerkt voorbij. Het hele dorp stond in rep en roer. Dessel zou zijn zoon een onvergetelijke thuiskomst bezorgen. Iedereen schoot in actie om het dorp te versieren voor de plechtige ontvangst van de jonge veelbelovende schilder, op donderdag 11 mei 1865.

Smid Antoon Verdonck knutselde een prachtig kanon in mekaar om de viering luister bij te zetten. Laurent Bongaerts schreef over deze heugelijke dag een ‘Verslag der feesten van Desschel gegeven bij de bekrooning des heeren Karel Ooms, in het vak der schilderkunst bij de Koninklijke Academie te Antwerpen’. Hierin lezen we hoe het kanon van Dessel geboren werd. Het kanon bleek zo’n succes dat het de volgende jaren bij feestelijkheden in heel de Kempen gebruikt werd. Op 8 juli 1886 kwam Mgr Goossens in Retie de kinderen van Retie, Schoonbroek en Dessel het Heilig Vormsel toedienen. Het kanon van Dessel mocht niet ontbreken. Die van Retie deden er te veel poeder op en het kanon gaf de geest. De verslagenheid was groot in Dessel, maar de buren van Retie beloofden dat ze voor een nieuw kanon zouden zorgen. Het volledige historische verhaal van het kanon van Dessel kun je hier lezen (pdf).

Een nieuw kanon, onverwijld

Dat beloofden die van Retie aan Dessel. Een tijd geleden realiseerde men zich in Dessel dat Retie na bijna 125 jaar zijn belofte nog niet nagekomen was. Daarmee stak de historie van het kanon van Dessel de splitsing van BHV serieus naar de kroon. Een vergelijking die voor de no-dige nervositeit zorgde, zeker in het schepencollege van Dessel, dat volledig uit N-VA’ers be-staat. En dus vertrok er een brief van Dessel naar Retie waarin beleefd maar toch heel gemeend gevraagd, bijna geëist wordt dat Retie zijn beschamende schuld zou vereffenen en aan Dessel een feestkanon cadeau zou doen. Onverwijld! Het was spannend afwachten op het antwoord dat van de andere kant van de Werbeekse Neet moest komen.

Maar al snel liet Retie blijken dat het de goede nabuurschap met Dessel hoog in het vaandel voert en dat Dessel zijn nieuw kanon zou krijgen. Op zondag 10 juli was het zover. Retie schonk een nieuw kanon aan Dessel en dat kanon kreeg een plaats op het Hamerplein vlakbij de plek waar in 1865 het oude gesmeed werd. Om 13.30 uur ontmoetten de burgemeester en de schepenen van Dessel hun collega’s uit Retie in het gehucht Werbeek, niet ver van de grens met Dessel. Burgemeester Cis Schepens van Retie overhandigde er plechtig een nieuw kanon aan burgemeester Kris Van Dijck.

Onvervalste blijde intrede

Het kanon werd daarna in stoet naar Dessel gebracht. De ongeveer 200 deelnemers aan de stoet waren gekleed in historische kledij ‘anno 1900’. De stoet werd geopend door de fanfare van Dessel. De Sint-Sebastiaansgilden van Retie en Schoonbroek, het trommelkorps van de oud-Chiroleiders van Witgoor, de VVV’s en de Heemkundige kringen van Dessel en Retie, de Chirojongens en –meisjes van Witgoor, maar ook historische personages zoals kunstschilder Karel Ooms, koster-organist Laurent Bongaerts, smid Antoon Verdonck, aartsbisschop Goossens en zijn communicanten uit 1886,… begeleidden het kanon, dat door Desselse vaartketsers werd verder getrokken. Net zoals in de stoet van 1865 liepen ook de gewone pezeriken en kort-oren mee en uiteraard de notabelen van het dorp; de pastoor in het gezelschap van de abt van Postel, de hoofdonderwijzer, de burgemeesters en schepenen. Deze laatste rollen werden overtuigend door de hoogwaardigheidsbekleders van vandaag voor hun rekening genomen. Het voltallige Schepencollege van Dessel en dat van Retie liepen mee in de stoet, in pitteleer en chapeau buse of in plooirok. De stoet kon onderweg op veel belangstelling rekenen en ook op het Hamerplein was de massa toegestroomd. Niet alleen de mensen van Dessel en Retie waren onder de indruk. In Gazet van Antwerpen van 11 juli omschreef men het als volgt: “De overhandiging was opgezet als een onvervalste blijde intrede”.

Een pezerik door de lucht

Na twee korte toespraken werd het kanon op een sokkel gehesen. Eenmaal goed verankerd, werd het nog een laatste keer afgeschoten. En daarbij hadden de ‘Kort-oren’ van Retie nog een verrassing in petto. Uit het kanon vloog een pezerik over de hoofden van de toeschouwers heen. ‘Pezeriken’ is de bijnaam van de inwoners van Dessel. Een pezerik is de uitgesneden roede van een varken en die werd vroeger in de Kempen gebruikt om de zaag te smeren en de schoenen in te vetten. Die van Dessel hingen de pezerik echter ook in de haard boven de soepketel. De warme damp van de kokende ketel deed het vet van de pezerik smelten en zo in de soep druipen.

Volksdansen en napraten op het Hamerplein

Soep met pezerikenvet werd er niet geserveerd op zondag 10 juli. Het gemeentebestuur van Dessel trakteerde de deelnemers aan de stoet en alle toeschouwers op het Hamerplein op een frisse pint bier of een frisdrank. En dat werd gesmaakt. De mensen bleven lang hangen. Men kon er volksdansen met volksdansgroep De Heiblomme van Dessel. In de vitrines bij Meubelen Claes hingen een reeks mooie reproducties van schilderijen van de hand van Karel Ooms met o.a. een paar zelfportretten en het heel mooie portret van zijn moeder, gekleed in de typische Kempische klederdracht uit de 19e eeuw. Aan het Hamerplein staat ook nog de oude smidse van Vic Bel. Vic legde rond 1975 de smeedhamer definitief op het aambeeld. Sindsdien staat de smidse er verlaten bij, maar nog bijna helemaal intact. Ze werd voor de gelegenheid opengesteld en druk bezocht.

De goede nabuurschap in de verf gezet

Het “Kanon van Dessel” was een initiatief van de VVV’s van Retie en Dessel, Heemkundige Kring De Griffioen Dessel en de Retiese Heemkundige Kring Zeven Neten. Zij vonden het verhaal van het kanon een mooi alibi om de goede nabuurschap tussen Dessel en Retie nog eens in de verf te zetten. Het gemeentebestuur van Dessel en van Retie, in het bijzonder de twee burgemeesters hebben het spel mooi mee gespeeld en het initiatief volop gesteund. Erfgoedcel k.ERF zorgde voor financiële steun. k.ERF is een door de Vlaamse overheid erkend samenwerkingsverband waarbinnen Dessel, Retie, Mol, Balen, Geel, Meerhout en Laakdal initiatieven rond erfgoed opstarten.

Met dank aan Luc Damen (Voorzitter HK De Griffioen Dessel vzw) voor het verslag.
Foto’s: Arno Oomis.

Print Friendly, PDF & Email
Geplaatst in Activiteit in de kijker.