Heemkunde Actueel 2016: terugblik

Op zaterdag 19 november verzamelden heemkundigen van over heel Vlaanderen in Mechelen om zich samen te buigen over de vraag ‘hoe benaderen we heemkunde op een hedendaagse manier en kunnen we er een eigentijds imago aan geven?’. Een uitgebreid verslag van deze studienamiddag volgt in Bladwijzer 19 (april 2017). Voor wie niet kan wachten, zijn hieronder al een kort verslagje en de presentaties van de meeste sprekers te vinden.

Tijdens Heemkunde Actueel 2016 vonden drie reeksen van twee parallelle sessies plaats, telkens met een nieuwe invalshoek binnen heemkunde, waaruit de doelgroep inspiratie kon putten.

In de eerste sessie waren Susanna De Schepper (Vlaamse Erfgoedbibliotheek) en Karen Vander Plaetse (Vlaams instituut voor Archivering) onze gastsprekers. Zij toonden aan dat kranten een belangrijke bron voor lokaal erfgoedonderzoek zijn. Het Vlaams Instituut voor Archivering (VIAA) en de Vlaamse Erfgoedbibliotheek werken actief aan het behoud en het toegankelijk maken van deze historische publicaties. Aan de hand van Abraham (een online catalogus van 7.200 Belgische krantentitels bewaard in meer dan honderd Vlaamse erfgoedinstellingen) en Nieuws van de Groote Oorlog (een van de grootste gespecialiseerde databanken van persmateriaal uit de Eerste Wereldoorlog), helpen zij lokale onderzoekers navigeren doorheen het digitale krantenlandschap.

Gelijktijdig was Tim De Doncker (Stadsarchief Gent en UGent) aan het woord over tekstaffiches uit de eerste wereldoorlog en crowdsourcing. Tekstaffiches vormen de belangrijkste bron voor de geschiedenis van het dagelijks leven in België tijdens de Eerste Wereldoorlog. Deze affiches werden gebruikt om de bevolking in te lichten over het wel en wee van de oorlog en de consequenties van de strijd voor mens en dier. Ze laten toe verder te kijken dan het militaire aspect van de oorlog en daarnaast het dagelijkse leven in oorlogstijd in bezette gebieden beter te begrijpen. Helaas zijn dergelijke affiches amper toegankelijk. Aan de hand van een voorbeeld uit de praktijk werden de pro’s en contra’s van crowdsourcing geschetst, om te kijken hoe dit een oplossing kan bieden.

Gerrit Vanden Bosch (Aartsbisschoppelijk Archief Mechelen) was in de derde sessie aan het woord over bisdomarchieven en hun onderzoekspotentieel voor heemkundigen.

In de uiteenzetting werd kort de structuur en historiek geschetst van de Belgische bisdommen en het ontstaan en de bewaring van hun archieven. Vervolgens werd ingegaan op concrete bronnenreeksen die voor heemkundigen en lokale onderzoekers van belang zijn en werd aandacht besteed aan de toegankelijkheid en de raadplegingsmodaliteiten van de bisdomarchieven.

De parallelsessie van Joris Colla en Peter Heyrman (beiden KADOC) lichtte toe hoe onderzoekers de ODIS-databank als instrument voor lokaal historisch onderzoek kunnen inzetten.

ODIS (www.odis.be) is de grootste historische onlinedatabank van Vlaanderen. Men vindt er unieke informatie terug: historische feiten over beroemde en minder beroemde personen, geschiedenissen van organisaties en gebouwen, gegevens over gekende en minder gekende gebeurtenissen en informatie over archieven en tijdschriften. Tijdens deze workshop werd ODIS voorgesteld met een overzicht van de mogelijkheden die de databank biedt voor lokaal historisch onderzoek.

Marc Carnier (Rijksarchief Leuven) sprak over Cartesius. In 2015 ging de portaalsite Cartesius online. 60.000 oude kaarten of luchtfoto’s werden zo voor iedereen toegankelijk. In deze sessie werd de inhoud en de mogelijkheden van de site voorgesteld en getoond hoe hierin het meest efficiënt kan gezocht worden. Samen met de deelnemers werden locaties opgezocht in Cartesius en nagegaan welk type kaart het beste paste bij lokaal erfgoedonderzoek.

Linda Van Santvoort (UGent en Epitaaf vzw) lichtte de inventarisatie van graftekens toe.

Epitaaf vzw ontwikkelde in 2004 een inventarisatiefiche voor de registratie van graftekens. Intussen is die fiche bijgewerkt en afgestemd op de huidige regelgeving  van het onroerend erfgoeddecreet 2015. Tijdens de workshop werd ingegaan op de methode voor registratie zoals die in deze fiche wordt voorgesteld en illustreerden cases hoe door samenvoegen van informatie het grafteken in al zijn aspecten (materieel en immaterieel) belicht kan worden.

De voorbeelden die getoond werden kwamen tot stand in samenwerking met studenten van de Universiteit Gent (Opleiding kunstwetenschappen) en illustreerden ook hoe de informatie in de context van publiekswerking visueel kan worden ontsloten.

 

Na de inspirerende sessies keerde het publiek terug naar het auditorium waar de derde Ambassadeur Heemkunde Vandaag werd bekend gemaakt. Die eer viel dit jaar aan Erfgoedkring Oudenburg 8460.

De studienamiddag zette het publiek aan tot nadenken en op de receptie achteraf werd nog een tijdlang nagekaart. Uitdagingen voor hedendaagse heemkunde zijn er voldoende en volgend jaar verwelkomt Heemkunde Vlaanderen iedereen graag op 18 november 2017 voor een nieuwe editie van Heemkunde Actueel!

Print Friendly, PDF & Email
Geplaatst in Studiedagen, Varia.