Geversheiligen in Vlaanderen

Wist je dat de figuur van de Kerstman ook teruggaat op de traditie van Sinterklaas? Die werd door Nederlandse kolonisten meegenomen naar Noord-Amerika en werd daardoor een belangrijk onderdeel van de kersttraditie. Sint-Maarten en Sinterklaas zijn de twee meest bekende geversheiligen van Vlaanderen en deden in november en december hun ronde over de daken. Erfgoedcel Waasland, LECA en de werkgroep Sinterklaas-Sint-Maarten voerden een enquête uit over de gebruiken en tradities rond dit immaterieel erfgoed en vergeleken deze met eenzelfde enquête uit 1992. Op 26 oktober 2013 stelden zij de resultaten hiervan voor in Beveren.

Sinterklaas is met voorsprong de bekendste en liefst geziene heilige van Vlaanderen. In bijna het hele land wordt op 6 december dan ook de naamdag van Sint-Niklaas gevierd. Maar Sinterklaas is niet de enige geversheilige in Vlaanderen. Ook Sint-Maarten kent op bepaalde plaatsen een heel grote populariteit. En sommigen onder jullie kennen misschien ook Sinte-Greef nog?

Het vieren van deze heiligen gaat gepaard met talloze tradities, gebruiken en gewoontes. Enkele voorbeelden hiervan zijn de Sint-Maartensvuren, de talloze Sinterklaasliedjes, de blijde intredes, enzovoort. Ook het uitzicht van de heiligen en hun companion de route (Zwarte Piet, een paard, een ezel, iemand/iets anders, …) verschilt in elke regio. Dit maakt dat er aan Sinterklaas en Sint-Maarten belangrijk immaterieel cultureel erfgoed verbonden is, dat ook lokale verschillen kent. Reden genoeg dus voor erfgoedcel Waasland, LECA (het landelijk expertisecentrum voor de cultuur van alledag) en de werkgroep Sinterklaas-Sint-Maarten (SKSM) om een grootschalig onderzoek over geverheiligen op poten te zetten.

In 1992 stelde SKSM een enquête op die informatie verzamelde over welke geversheilige waar werd gevierd, onder welke vorm en met welke gebruiken. Dit zorgde er voor dat de tradities rond deze heiligen goed in kaart gebracht konden worden. Nu, in 2012, heeft men een gelijkaardige enquete opgestuurd naar de lokale cultuurbeleidscoördinaten van alle gemeentes in Brussel en Vlaanderen. Op die manier konden de eventuele evoluties binnen de gebruiken worden blootgelegd.

Uit de enquête zijn enkele conclusies te trekken. Wat blijkt nu? Sinterklaas en Sint-Maarten zijn en blijven bijzonder populair in Vlaanderen. In elke gemeente wordt er minstens één van de twee heiligen gevierd, in sommige zelfs alle twee. En de populariteit van Sint-Maarten groeit zelfs nog aan. Vooral in Limburg, waar de Sint-Maartensvuren steeds meer ingeburgerd geraken. Ook opmerkelijk: Sint-Maarten gaat steeds meer op Sinterklaas lijken. Hij wordt veel vaker voorgesteld als bisschop dan als soldaat in vergelijking met 1992. Hij wordt ook enkel vergezeld door Zwarte Piet als hij als bisschop wordt afgebeeld, nooit als soldaat.

Het volledige rapport van de enquête, met nog vele andere resultaten, vind je hier terug. De resultaten en evoluties t.o.v. 1992 zijn ook in kaart gebracht. Wie de presentaties wil herbekijken die gegeven zijn bij de voorstelling van de resultaten, kan dit doen op de website van Erfgoedcel Waasland.

Geplaatst in Varia.