Heemkunde Vlaanderen

Vlaming kent zijn oorlogshelden niet meer

Tijl — Wed, 16 May 2012 12:10:01 +0000

Hoewel talrijke oorlogshelden vereeuwigd zijn op Vlaamse straatnaamborden en gedenktekens, zijn de daden van deze helden grotendeels uit ons collectieve geheugen verdwenen. Dr. Marnix Beyen (Universiteit Antwerpen) nam de proef op de som in de Leuvense deelgemeente Wilsele en publiceerde de resultaten in het nieuwe nummer van Tijd-Schrift.

”Ondanks de nadrukkelijke politiek die na de Tweede Wereldoorlog werd gevoerd om de herinnering aan deze helden levendig te houden, heeft zich bij de mensen blijkbaar toch geen blijvende collectieve herinnering kunnen vormen,” stelt Beyen.

Heldhaftige verzetsgemeente

Zoals in vele dorpen het geval is, zijn in Wilsele een tiental straten vernoemd naar verzetshelden uit de Tweede Wereldoorlog. Het gemeentebestuur gebruikte de straatnaamgeving in de late jaren 1940 om zich als heldhaftige verzetsgemeente te profileren.

“Des te opvallender is het dat die herinnering aan de verzetshelden vandaag nauwelijks nog lijkt te leven in het dorp,” aldus Beyen. “Een rondvraag bij de inwoners van deze straten maakte duidelijk dat slechts een kleine minderheid nog weet naar wie de naam van hun straat verwijst. Ongeveer de helft van de inwoners had totaal geen idee, sommigen wisten dat het “iets met de oorlog” te maken had, en slechts enkele – oudere – mensen konden correcte en vrij precieze informatie geven.”

Dynamische herinneringscultuur

Voor dit ontbreken van een ruimere collectieve herinnering, ziet Beyen een drietal verklaringen, waarvan de draagwijdte de lokale casus ruimschoots overstijgt: de groeiende demografische verscheidenheid, het ontbreken van culturele bemiddelaars (zoals scholen) en het ontbreken van een aantrekkelijk script waarin de concrete biografische verhalen passen.

“Straatnamen en monumenten kunnen slechts effectief zijn als ‘herinneringsinstrument’ wanneer ze een plaats krijgen binnen een ruimere en dynamische herinneringscultuur,” stelt Beyen. “Door grondig onderzoek en aantrekkelijke studies kunnen historici en erfgoedwerkers hun steentje bijdragen aan zo’n herinneringscultuur. De voorbije Erfgoeddag, die focuste op het thema ‘Helden’, was hiervoor bijvoorbeeld een goede aanzet.”

Grenzen van de herinneringspolitiek

Toch wijst Beyen meteen ook op de grenzen van elke herinneringspolitiek. “Individuele actoren en instellingen kunnen slechts in beperkte mate een invloed uitoefenen op wat gemeenschappen zich wensen te herinneren van hun verleden. Zo zijn straatnamen als het ware fossielen van de herinneringspolitiek uit een vroeger tijdperk. Maar juist als fossielen bieden ze ons een uitgelezen wegwijzer naar sociale en politieke constellaties van vroeger.”

Persinformatie

Nieuw online platform over versterkt erfgoed

Tijl — Tue, 15 May 2012 09:23:06 +0000

Het versterkt erfgoed zit volop in de lift. Op alle niveaus worden inpanningen geleverd om de nog bestaande relicten van vestingbouw op gepaste wijze te (her)waarderen. Ook het Simon Stevin Vlaams Vestingbouwkundig Centrum speelt hierbij een belangrijke rol. Naast het het ijveren voor het behoud van het versterkt erfgoed is Simon Stevin volop betrokken bij de verdere ontwikkelingen waarbij het versterkt erfgoed een duurzame positie en een nieuwe toekomst verwerft in het erfgoedlandschap.

Samen met de positieve ontwikkelingen van het versterkt erfgoed evolueert ook de werking van de organisatie. Zo is de online aanwezigheid van Simon Stevin onlangs volledig vernieuwd. De nieuwe website www.simonstevin.org is representatief voor de relatie die Simon Stevin aangaat met alle betrokken actoren.

Dit online platform, en de nieuwsbrief ‘Vesting Flash’, weerspiegelen bovendien de inzet van alle medewerkers om het maatschappelijk draagvlak te helpen ontwikkelen voor een representatieve plaats van het versterkt erfgoed in de samenleving.

www.simonstevin.org

Spraakma(k)kers. Limburg in taalvariatie

Tijl — Fri, 11 May 2012 11:50:29 +0000

Hoe wordt er in de klas, op het werk of thuis aan de keukentafel gesproken? Welke woorden stromen er uit de Limburgse monden op een sollicitatiegesprek of over de schutting bij het maken van een praatje met de buurman? Hoe vertel jij je kind of kleinkind een verhaaltje voor het slapen gaan of leg je een vreemde de weg uit naar Brussel? Wordt er thuis Inuktitut of Swahili of juist een eigen variant van de Noord-Limburgse tussentaal gesproken?

Samen met de Limburgse erfgoedcellen, Variaties vzw, FARO en Openluchtmuseum Bokrijk, gaat het Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed met het project ‘Spraakma(k)kers. Limburg in Taalvariatie’ op zoek naar de grote schat aan taalvariatie in Belgisch-Limburg. Het doel is om, met de hulp van vrijwilligers en organisaties, zo veel mogelijk taalvariëteiten (denk aan citétaal, jongerentaal, dialecten, straattaal, standaardtaal, tussentaal, thuistaal, vaktaal en gebarentaal) te verzamelen en op www.spraakmakkers.be voor het grote publiek te ontsluiten.

Iedereen wordt uitgenodigd om zijn eigen taalgebruik en -ervaringen met ons te delen. Kijk en luister eens om je heen en laat je verbazen door de grote rijkdom aan taalvariatie van vroeger en nu in je eigen Limburgse leefomgeving! Het is net deze variatie die Spraakma(k)kers in kaart wil brengen en daarbij hebben wij jouw hulp nodig! Registreer je eigen taalgedrag in verschillende gesprekssituaties door middel van het maken van filmpjes en/of geluidsopnames. Upload jouw inzending op spraakmakkers.be of neem contact op met Silvia Weusten (sweusten@limburg.be of 0474/54.76.33). Naast de kans om een bekende Limburger te worden, kan je ook een Ipad winnen!

Sta je liever niet zelf in de spotlights, maar snuffel je wel graag in archiefmateriaal? Dat kan! Heemkunde Limburg en het Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed beschikken over een collectie van filmmateriaal van de geschied- en heemkundige kringen, ‘Limburg in Klank en Beeld’ genaamd, waaruit we graag fragmenten willen zoeken voor ‘Spraakma(k)kers’. Zin om een middag deze films te screenen? Laat dan zeker iets weten aan Silvia Weusten via de contactgegevens hierboven. Deze fragmenten worden niet gebruikt zonder toestemming van de eigenaren.

www.spraakmakkers.be

Cultureel-erfgoedcellen in Vlaanderen. Wie zijn ze en wat doen ze?

Tijl — Wed, 09 May 2012 13:59:30 +0000

Lokale erfgoedverenigingen hebben ongetwijfeld al gehoord van erfgoedcellen of er zelfs al mee samengewerkt. Erfgoedcellen – de officiële naam luidt ‘cultureel-erfgoedcellen’ – zijn nog relatief jonge spelers in de erfgoedsector, waarvan er de laatste jaren wel een heel aantal zijn bijgekomen. We staan er niet altijd bij stil, maar achter deze cultureel-erfgoedcellen zit een behoorlijke ingewikkelde structuur, met verschillende overheden en subsidiestromen.

In het vierde nummer van Bladwijzer schetst Gregory Vercauteren, stafmedewerker bij FARO. Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed, de precieze doelstellingen en werkwijze van de cultureel-erfgoedcellen. Vragen die in deze bijdrage achtereenvolgens aan bod komen zijn:

wat is de link tussen cultureel-erfgoedcellen en cultureel-erfgoedconvenants?
welke veranderingen staan vandaag op til voor de cultureel-erfgoedcellen?
wat zijn hun opdrachten?

In een praktijkvoorbeeld illustreert Raf De Mey hoe deze opdrachten bij de Erfgoedcel Aalst concreet in de praktijk worden gebracht.

Je kunt het artikel hieronder ook integraal downloaden.

Download: Cultureel-erfgoedcellen in Vlaanderen. Wie zijn ze en wat doen ze? (pdf)

Dag van de Trage Weg op 20-21 oktober

Tijl — Tue, 08 May 2012 12:04:29 +0000

Op 20 en 21 oktober 2012 organiseert Trage Wegen vzw weer het actieweekend ‘Dag van de Trage Weg’. Trage wegen bieden heel wat kansen: ze maken deel uit van ons cultuur-historisch patrimonium, ze vertellen een verhaal, ze zijn ideaal voor een erfgoedwandeling… Daarom moeten we ze koesteren. Dat doet Trage Wegen vzw samen met verenigingen en gemeentebesturen op de Dag van de Trage Weg. Naar aanleiding van haar 10de verjaardag zet de vereniging dit jaar in op 100 lokale acties. Daarvoor is ook jouw hulp nodig!

Trage Wegen?

Elk pad dat voornamelijk gebruikt wordt door zachte weggebruikers is een trage weg. Smal of breed, verhard of niet: op trage wegen voelen wandelaars en fietsers, planten en dieren, zich thuis. Trage wegen vertellen een verhaal. Al decennia lang vormen ze een netwerk tussen mensen en gehuchten. En toch zijn trage wegen bedreigd. Door te weinig onderhoud, inname of verharding. De trage wegen én hun verhalen verdwijnen. Op de Dag van de Trage Weg worden de trage wegen terug op de kaart gezet.

Doe mee!

Maak zelf het verschil en organiseer samen met je heemkundige kring of gemeente een activiteit op 20 of 21 oktober. Organiseer een erfgoedwandeling, vertel de geschiedenis van de trage wegen in je dorp, geef ze een historische naam…

Meer informatie of hulp nodig?

Je wil gerust iets doen, maar je weet niet goed hoe je dit alles op poten zet? Geen nood, vzw Trage Wegen helpt je. Surf naar www.dagvandetrageweg.be of mail naar info@dagvandetrageweg.be.

Ex situ, een archeologisch tijdschrift voor Vlaanderen

Tijl — Mon, 07 May 2012 14:38:28 +0000

Onlangs verscheen het eerste nummer van Ex situ. Dit nieuwe magazine wil archeologie op een boeiende en vooral toegankelijke manier presenteren aan een breed publiek. De laatste jaren voeren archeologen meer en meer onderzoek uit in Vlaanderen maar de nieuw verworven kennis kwam slechts met mondjesmaat bij het publiek terecht. Ex situ heeft zich voorgenomen daar wat aan doen.

Met een waaier van korte en lange reportages, opiniestukken, interviews en fotoverslagen, hoopt Ex situ een schakel te vormen tussen de onderzoekers en alle geïnteresseerden. Via toegankelijke teksten, kwaliteitsfotografie én een mooie verpakking. Kortom, een glossy blad, met inhoud.

De focus ligt op archeologisch onderzoek in Vlaanderen. Maar ook aan Vlaamse vorsers in het buitenland besteedt Ex situ aandacht. In het eerste nummer kan de lezer ondermeer op pad met prehistorische jagers-verzamelaars langs de Schelde, ijzertijdboeren uit Geel, vroegmiddeleeuwse bouwvakkers in Brugge en een 15de-eeuwse kruisboogmaker uit Aalst. Of wat dacht je van een wandeling in het bos ten tijde van Asterix? Verder weg gaat Ex situ op zoek naar het kwetsbare erfgoed in de Altai en de tot de verbeelding sprekende dierengraven in Egypte.

Ex situ is een uitgave van het Forum Vlaamse Archeologie, zal halfjaarlijks verschijnen en kost 12,5 euro. Het magazine bevat 96 rijk geïllustreerde pagina’s. Meer info: www.exsitu.be.

Hou ze aan boord!

Tijl — Sun, 06 May 2012 15:29:03 +0000

Heemkunde Vlaanderen organiseert, i.s.m. Forum voor Erfgoedverenigingen vzw, cursusavonden over het motiveren en begeleiden van (nieuwe) vrijwilligers voor lokale erfgoedverenigingen.

Vrijwilligers vinden die zich willen inzetten voor je erfgoedvereniging is één zaak, maar zorgen dat ze willen blijven is een andere zaak. Hoe bestuur je anno 2012 best je erfgoedvereniging zodat de (nieuwe) vrijwilligers gemotiveerd blijven? Waarop moet je letten als je je bestuur wil verjongen? Hoe moet je een goed vrijwilligersbeleid voeren?

Tijdens de interactieve voordracht krijg je concrete tips om mee aan de slag te gaan. Tussendoor word je tijdens de rondetafelgesprekken uitgedaagd om ervaringen uit te wisselen en samen oplossingen te bedenken. Een aantal lokale erfgoedverenigingen met een goed vrijwilligersbeleid leggen uit hoe zij te werk gaan. Op het einde van de avond maak je een actieplan om je eigen vrijwilligersbeleid aan te pakken. Heemkunde Vlaanderen en het Forum voor Erfgoedverenigingen nodigen je graag uit op deze gratis cursus.

Spreker is Koen Vermeulen (erkend trainer vrijwilligersmanagement).

Praktisch

Deze cursus wordt in iedere provincie georganiseerd.

Antwerpen, dinsdag 24 april 2012
GC Blommaert (zaal Weerijs), Gemeentepark 22, 2990 Wuustwezel
i.s.m. Heemkundige Kring Wesalia II
Vlaams-Brabant, dinsdag 8 mei 2012,
MOT | Museum voor de Oudere Technieken, Guldendal 20, 1850 Grimbergen
i.s.m. MOT
Limburg, dinsdag 15 mei 2012
Open Circuit – pand ‘Koloniale Waren’, Koningin Astridlaan 83, 3500 Hasselt
i.s.m. Kunstencentrum BELGIE
West-Vlaanderen, dinsdag 22 mei 2012
Bezoekerscentrum De Palingbeek, Vaartstraat 7, 8902 Zillebeke (Ieper)
i.s.m. Regionaal Landschap West-Vlaamse Heuvels
Oost-Vlaanderen, donderdag 24 mei 2012
DOMUS, Dendermondesteenweg 439, 9070 Destelbergen
i.s.m. Heemkundige Kring ‘De Oost-Oudburg’

De lessen vinden telkens plaats van 19.00 tot 22.00 uur

Deelname aan deze cursus is gratis. Inschrijven is wel verplicht en kan via onderstaand formulier, door een mailtje te sturen naar daphne.maes@heemkunde-vlaanderen.be, per post (Daphné Maes, Heemkunde Vlaanderen, Zoutwerf 5, 2800 Mechelen) of telefonisch op 015/20.51.74.

Inschrijvingsformulier[contact-form-7]

Kerkgebouw met toekomst?!

Tijl — Thu, 03 May 2012 15:46:43 +0000

De Stichting Open Kerken wil de kerkgebouwen opnieuw een betekenis te geven voor de gehele gemeenschap door ze te ontsluiten naar een breed publiek toe. Dit is een filosofie waarin iedere parochie zich ongetwijfeld kan vinden, maar de praktische kant van de zaak belet velen om de stap te zetten. De stichting probeert daarom vrijwilligers te ondersteunen in het openen van hun gebouw en het organiseren een gastvrij en professioneel onthaal.

Op woensdag 6 juni organiseert de stichting de studiedag ‘Kerkgebouw met toekomst?! Naar een breed draagvlak voor ons religieus erfgoed’. Deze studiedag vindt plaats in het CC ‘De Poort’ in Wetteren.

In de lezingen van de voormiddag staat de toekomst van de kerkgebouwen centraal. Hierna zullen er verspreid over de dag drie rondes volgen waarin in kleine groepen lezingen worden gegeven over verschillende onderwerpen, ze behandelen verschillende aspecten van het openstellen van een kerk voor bezoek. Zo zal er onder andere gesproken worden over beveiliging en medegebruik. Om de dag af te sluiten wordt een rondleiding aangeboden in de open en gastvrije Sint-Gertrudiskerk.

De studiedag is gratis voor leden van de Stichting Open Kerken (max. 3 personen per kerk). Niet-leden betalen 20 euro. Je vindt alle informatie over de studiedag op openkerken.be.

Week van de Begraafplaatsen 2012

Tijl — Wed, 02 May 2012 13:43:03 +0000

Deze week werd het definitieve programma van de 10de Week van de Begraafplaatsen bekendgemaakt. Deze themaweek rond funerair erfgoed vindt plaats van zaterdag 26 mei tot en met 3 juni. Dit jaar nemen opnieuw zo’n 30 gemeentes of organisaties deel aan dit Europese initiatief. De Europese Week van de Begraafplaatsen werd gelanceerd door de Association of Significant Cemeteries in Europe (ASCE). Momenteel zijn er zo’n 130 Europese begraafplaatsen uit meer dan 20 Europese landen bij deze organisatie aangesloten.

In Vlaanderen sloegen twee funeraire verenigingen, Epitaaf en Grafzerkje, de handen in mekaar om zo veel mogelijk Vlaamse steden en gemeenten warm te maken voor het initiatief. In het programma vind je dus ongetwijfeld ook activiteiten in jouw buurt!

Download het volledige programma (pdf – 3,5 mb)

Expo 1312: 700 jaar Charter van Kortenberg

Tijl — Tue, 01 May 2012 08:00:46 +0000

27 september 1312 is een dag om nooit te vergeten. Die dag bezegelde Hertog Jan II van Brabant, in de Abdij van Kortenberg, een keure die heel wat vrijheden van de burger garandeerde. De betrokken steden die van de voordelen van het charter konden profiteren waren Leuven, Brussel, Antwerpen, ’s-Hertogenbosch, Tienen en Zoutleeuw. Hiermee werd een verre voorloper van democratie geïntroduceerd op het Europese vasteland. Naast de Magna Carta in Engeland was het Charter van Kortenberg het tweede document van die aard in de Westerse geschiedenis.

De gemeente Kortenberg wilde dit belangrijke gebeuren aangrijpen om doorheen het jaar 2012 allerlei activiteiten rond het thema inspraak en democratie te organiseren. Niet te missen is de tentoonstelling ‘Expo 1312 – 700 jaar Charter van Kortenberg’. De expo is opgebouwd rond een historische kern, waar het charter zelf een centrale plaats geniet. In deze historische kern vindt men allerhande informatie over het charter zelf en de context waarin het charter ontstaan is. Vervolgens is er rond deze kern een ‘wandelgang’ aangelegd, waar men de link kan vinden met de betekenis van democratie heden ten dage.

De bezoeker wordt zo meegevoerd doorheen het verleden met onder andere de unieke kans om het echte charter te bewonderen. Maar ook het heden en zelfs de toekomst komen zo aan bod in de vorm van een reflectie over de notie democratie en wat dit betekent in de maatschappij van vandaag. De tentoonstelling wordt georganiseerd in samenwerking met het Erfgoedhuis Kortenberg en de productie ervan is in handen van tentoonstellingsbouwer MADOC.

Heemkringen die nog op zoek zijn naar een interessante uitstap, kunnen van 6 mei tot en met 8 juli de expo bezoeken onder leiding van een gids (50 euro). Op weekdagen en in de voormiddag op weekenddagen kan een bezoek met gids. Op weekenddagen in de namiddag is enkel een vrij bezoek mogelijk. Geïnteresseerden kunnen via de Oude Abdij catering aanvragen en zo de expo eventueel verwerken in een dagprogramma. Meer info vind je op www.kortenberg.be.